Dictionaries | References

दत्त - datta

See also:  DATTA (DATTAKA)






  Given, presented, made over.
$r$ Fate, fortune, lot, allotment. Ex.
ज्या दत्ताला भ्यावें तें दत्त पुढेंच आहें.   Appointed business, occupation or sphere; as भीक मागणें हें ब्राह्मणाचें दत्तच आहें.
n.  सांदीपनि का पुत्र । कृष्ण सांदीपनि का शिष्य था । उस ने गुरुदक्षिणा के रुप में, शंखासुर से इस गुरु पुत्र को मुक्त किया । श्वेतसागर से उसे वापस ला कर सांदीपनि अर्पण किया ।
वि.  १ दिलेले ; बक्षिस केलेले ; देऊन टाकलेले . ( क्रि० करणे , होणे ). २ दत्तक दिलेला ( मुलगा ). [ सं . ] ( समासांत ) ईश्वर - देव - दत्त = देवाने , ईश्वराने दिलेले .
 पु. १ ब्रह्मा , विष्णू , महेश या त्रिमूर्तीचा अवतार ; दत्तात्रेय . २ वाणी जातींतील एक आडनाव . ३ दैवप्राप्त वस्तु ; प्रारब्ध ; नशीब . तुका म्हणे भितो पुढलिया दत्ता । म्हणऊनि चिंता उपजली । - तुगा २८६७ . ४ देणगी . हरी दत्त देईल ते शीघ्र घ्यावे । - कचेसुच १३ . ५ नेमलेले काम , धंदा ; वृत्ति ; नशिबाने आलेले ( काम ). दान मागणे हे भिक्षुकाचे दत्तच आहे . [ सं . ]
वि.  १ दिलेले ; बक्षिस केलेले ; देऊन टाकलेले . ( क्रि० करणे , होणे ). २ दत्तक दिलेला ( मुलगा ). [ सं . ] ( समासांत ) ईश्वर - देव - दत्त = देवाने , ईश्वराने दिलेले .
 पु. १ ब्रह्मा , विष्णू , महेश या त्रिमूर्तीचा अवतार ; दत्तात्रेय . २ वाणी जातींतील एक आडनाव . ३ दैवप्राप्त वस्तु ; प्रारब्ध ; नशीब . तुका म्हणे भितो पुढलिया दत्ता । म्हणऊनि चिंता उपजली । - तुगा २८६७ . ४ देणगी . हरी दत्त देईल ते शीघ्र घ्यावे । - कचेसुच १३ . ५ नेमलेले काम , धंदा ; वृत्ति ; नशिबाने आलेले ( काम ). दान मागणे हे भिक्षुकाचे दत्तच आहे . [ सं . ]
०दत्तजयंती  स्त्री. मार्गशीर्ष शु . पौर्णिमा ; दत्तात्रेयाचा जन्मदिवस . दत्तात्रेय , दत्तात्रय , दत्त , अवधूत पु . दत्त १ पहा . अत्रि ऋषीचा पुत्र . हा काशीला स्नान , कोल्हापुरास भिक्षा व माहूरला निद्रा करतो अशी दंतकथा आहे . - वि . ( ल . ) दिगंबर ; उघडा बंब . दत्रात्रेयाची फेरी स्वारी जो मनुष्य नेहमी भटकतो व जो नक्की कोठे सांपडेल ते सांगता येत नाही , अशा माणसाचे भटकणे अथवा अवचित आगमन यास म्हणतात . दत्त म्हणून उभे वि . अकल्पित रीतीने येऊन उपस्थित झालेले . - न . दैव ; लाट ; भाग्य ; भोक्तृत्व ; दैवगति ; साथ .
०पत्र  न. ज्यांत दत्तविधान नमूद आहे किंवा दत्तक घेण्यादेण्याचा अधिकार दिला आहे किंवा देण्याचा आशय आहे असा लेख .
०दत्तजयंती  स्त्री. मार्गशीर्ष शु . पौर्णिमा ; दत्तात्रेयाचा जन्मदिवस . दत्तात्रेय , दत्तात्रय , दत्त , अवधूत पु . दत्त १ पहा . अत्रि ऋषीचा पुत्र . हा काशीला स्नान , कोल्हापुरास भिक्षा व माहूरला निद्रा करतो अशी दंतकथा आहे . - वि . ( ल . ) दिगंबर ; उघडा बंब . दत्रात्रेयाची फेरी स्वारी जो मनुष्य नेहमी भटकतो व जो नक्की कोठे सांपडेल ते सांगता येत नाही , अशा माणसाचे भटकणे अथवा अवचित आगमन यास म्हणतात . दत्त म्हणून उभे वि . अकल्पित रीतीने येऊन उपस्थित झालेले . - न . दैव ; लाट ; भाग्य ; भोक्तृत्व ; दैवगति ; साथ .
०पत्र  न. ज्यांत दत्तविधान नमूद आहे किंवा दत्तक घेण्यादेण्याचा अधिकार दिला आहे किंवा देण्याचा आशय आहे असा लेख .
०पुत्र   दत्तक - पु . दत्तक दिलेला अथवा घेतलेला मुलगा . औरसपुत्र नसल्यास नांव चालविण्यासाठी व पिंडोदकक्रियेच्या हेतूने जो पुत्र प्रतिनिधि होतो तो पुत्र ; बारा पुत्रांतील सातवा ; पुत्रत्वाच्या रुपाने एखाद्याच्या मांडीवर दिलेला मुलगा . ( क्रि० देणे ; घेणे ).
०पुत्र   दत्तक - पु . दत्तक दिलेला अथवा घेतलेला मुलगा . औरसपुत्र नसल्यास नांव चालविण्यासाठी व पिंडोदकक्रियेच्या हेतूने जो पुत्र प्रतिनिधि होतो तो पुत्र ; बारा पुत्रांतील सातवा ; पुत्रत्वाच्या रुपाने एखाद्याच्या मांडीवर दिलेला मुलगा . ( क्रि० देणे ; घेणे ).
०म्हणून   राहणे - ( स्वयंपाक सिद्ध होतांच दत्तात्रेय कोल्हापुरास अकस्मात भिक्षेस येतात अशी दंतकथा आहे . त्यावरुन ) एखाद्या कार्याच्या सिद्धीसाठी खटपट न करतां केवळ उपभोगापुरते किंवा मनी - मानसी नसतां एकाएकी आयते वेळी येऊन हजर होणे असा अर्थ .
०म्हणून   राहणे - ( स्वयंपाक सिद्ध होतांच दत्तात्रेय कोल्हापुरास अकस्मात भिक्षेस येतात अशी दंतकथा आहे . त्यावरुन ) एखाद्या कार्याच्या सिद्धीसाठी खटपट न करतां केवळ उपभोगापुरते किंवा मनी - मानसी नसतां एकाएकी आयते वेळी येऊन हजर होणे असा अर्थ .
०या   - पु . ( निंदाव्यंजक ). दत्तकपुत्र .
उभे   राहणे - ( स्वयंपाक सिद्ध होतांच दत्तात्रेय कोल्हापुरास अकस्मात भिक्षेस येतात अशी दंतकथा आहे . त्यावरुन ) एखाद्या कार्याच्या सिद्धीसाठी खटपट न करतां केवळ उपभोगापुरते किंवा मनी - मानसी नसतां एकाएकी आयते वेळी येऊन हजर होणे असा अर्थ .
०या   - पु . ( निंदाव्यंजक ). दत्तकपुत्र .
उभे   राहणे - ( स्वयंपाक सिद्ध होतांच दत्तात्रेय कोल्हापुरास अकस्मात भिक्षेस येतात अशी दंतकथा आहे . त्यावरुन ) एखाद्या कार्याच्या सिद्धीसाठी खटपट न करतां केवळ उपभोगापुरते किंवा मनी - मानसी नसतां एकाएकी आयते वेळी येऊन हजर होणे असा अर्थ .
दत्त्या   - पु . ( निंदाव्यंजक ). दत्तकपुत्र .
दत्त्या   - पु . ( निंदाव्यंजक ). दत्तकपुत्र .
०विधान  न. दत्तक पुत्र घेण्याचा धार्मिक विधि ; विध्युक्त अनुष्ठान . दत्तात्मा पु . दुसर्‍यांना आपले आईबाप समजून राहणारा पोरका मुलगा ; स्वयंदत्त . बारा पुत्रांपैकी दहावा . दत्तादत्त वि . दिले - घेतलेले . दत्तापहार पु . दिलेले दान , किंवा वस्तु परत घेणे ; अपहार करणे . दत्तापहारक , दत्तापहारी वि . दिलेले दान , वस्तु परत घेणारा . दत्तोपंत , दत्तोबा पु . ( विनोदाने ) दत्तक मुलगा . [ सं . ]
०विधान  न. दत्तक पुत्र घेण्याचा धार्मिक विधि ; विध्युक्त अनुष्ठान . दत्तात्मा पु . दुसर्‍यांना आपले आईबाप समजून राहणारा पोरका मुलगा ; स्वयंदत्त . बारा पुत्रांपैकी दहावा . दत्तादत्त वि . दिले - घेतलेले . दत्तापहार पु . दिलेले दान , किंवा वस्तु परत घेणे ; अपहार करणे . दत्तापहारक , दत्तापहारी वि . दिलेले दान , वस्तु परत घेणारा . दत्तोपंत , दत्तोबा पु . ( विनोदाने ) दत्तक मुलगा . [ सं . ]
Fortune, fate, luck, lot, allotment. Ex. ज्या दत्ताला भ्यावें तें दत्त पुढेंच आहे; मी आपल्या दत्ताला भीत असतां मजवर अवकृपा झाली. Also appointed business, occupation, or sphere; as भीक मागणें हें ब्राह्मणाचें दत्तच आहे.
See दत्तात्रेय. As this personage daily appeared at Kolápúr as a mendicant exactly at the meal-hour, दत्त करून येतो or दत्त म्हणून येतो is used of one who, in any work or business, without sharing in the toil of preparation or management, steps in at the completion to enjoy the advantages. 2 A common surname of a man of the वैश्य tribe.
दत्त [datta] दत्तक [dattaka] दत्रिम [datrima]   दत्तक दत्रिम See under दा.
दत्त [datta] p.p. p.  p. p. [दा कर्मणि-क्त]
Given, given away, presented.
Made over, delivered, assigned.
Placed, stretched forth.
Preserved, guarded; see दा.
त्तः One of the twelve kinds of sons in Hindu law; (also called दत्त्रिम); माता पिता वा दद्यातां यमद्भिः पुत्रमापदि । सदृशं प्रीतिसंयुक्तं स ज्ञेयो दत्त्रिमः सुतः ॥ [Ms.9.168.]
A title added to the names of Vaiśyas; cf. the quotation under गुप्त.
 N. N. of a son of Atri and Anasūyā; see दत्तात्रेय below.
-त्तम्   Gift, donation; य इमे ग्राम इष्टापूर्ते दत्तमित्युपासते [Ch. Up.5.1.3;] स्वदत्तकृतसाक्षी यो द्वितीय इव पावकः [Rām.7.2.29.] -Comp.
-अनप (पा) कर्मन्, -अप्रदानिकम्   non-delivery or resumption of gifts, one of the 18 titles of Hindu law; [Ms.8.4.]
-अवधान a.  a. attentive; दत्तावधानः कुसृतिष्विव ध्यानं ततान सः [Ks.24.98.]-आत्मन् m. an orphan or a son who being deserted by his parents, offers himself to persons disposed to adopt him; दत्तात्मा तु स्वयं दत्तः [Y.2.131.]
-आत्रेयः  N. N. of a sage, son of Atri and Anasūyā, considered as an incarnation of Brahmā, Viṣṇu and Maheśa; [Bhāg. 9.23.24.]
-आदत्त a.  a. given and received.
-आदर   a.
showing respect, respectful.
treated with respect.-क्षण a. to whom occasion or a festival has been given; रेमे क्षणदया दत्तक्षणस्त्रीक्षणसौहृदः [Bhāg.3.3.21.]
-दृष्टि a.  a. looking at; [Ś.1.7] (v. l.).
-नृत्योपहार a.  a. presented with the offering of a dance, i. e. complimented with a dance; बन्धुप्रीत्या भवनशिखिभिर्दत्तनृत्योपहारः [Me.34.]
-शुल्का   a bride for whom a dowry has been paid; [Ms.9.97.]-हस्त a. having a hand given for support, supported by the hand of; शंभुना दत्तहस्ता Me.6 'leaning on Śambhu's arm'; स कामरूपेश्वरदत्तहस्तः [R.7.17;] (fig.) being given a helping hand, supported, aided, assisted; दैवेनेत्थं दत्तहस्तावलम्बे [Ratn.1.8;] वात्या खेदं कृशाङ्ग्याः सुचिरमव- यवैर्दत्तहस्ता करोति [Ve.2.21.]
दत्त  mfn. 1.mfn. (√ दे) protected, [L.]
honoured, [L.]
दत्त  mfn. 2.mfn. (√ 1.दा) given, granted, presented, [RV. i f., viii, x]; [AV.] &c.
placed, extended, [W.]
पुत्त्र   (with ) = °त्त्रिम, [MBh. xiii, 2616]
दत्त  m. m. a short form ([[Pāṇ. 5-3, 83]; [Kār.]; [Pat.]]) of names so terminating (यज्ञ-, देव-, जय &c.) which chiefly are given to वैश्य men, vi, 2, 148; v, 3, 78 ff.; [Kāś.]; [Mn. ii, 32]; [Kull.]; [Sāh. vi, 141]
([Pāṇ. 6-1, 205]; [Kāś.]) N. of an ascetic, [TāṇḍyaBr. xxv, 1 5, 3] (snake-priest), [MBh. xii, 10875]; [BhP. iv, 19, 6]
°त्तात्रेय   = , 1, 15; vi, 15, 14
N. of a son of राजाधिदेयसूर, [Hariv. 2033]
of a sage in the 2nd मन्व्-अन्तर, 417
of the 7th वासुदेव, [Jain.]; [L.]
of the 8th तीर्थ-कर of the past उत्सर्पिणी, ib.
दत्त  n. n. a gift, donation, [ChUp. v]; [BhP. i, 5, 22]
दत्त   cf.अ॑-.
  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP