दीपप्रकाश - सप्तविंशतितम किरण

श्रीसद्गुरुनाथायनमः --
श्रीसद्गुरु सांगती शिष्याप्रती । मनुष्याचें आश्रम चार असती । ब्रह्मचर्य - गृहस्थ - वानप्रस्थी । चौथा संन्यास ॥१॥
या चार आश्रमांचें निरूपण । संक्षिप्तपणें आजी करीन । मग सुलभ मार्ग दाखवीन । तुजसी योग्य जो ॥२॥
ब्रह्मचर्याचें वर्णन । मागील किरणीं प्रकाशमान । गुरूगृहीं प्रेमें जाऊन । वेदपठण करावें ॥३॥
प्रातः काळी प्रत्यहीं उठावें । प्रभूचें नामस्मरण करावें । मग विधी सारूनी जावें । शीतजल - स्नानासी ॥४॥
संध्या त्रिकाल कराची । गायत्री मंत्राची बहू थोरवी । वेदाध्ययनीं नित्य रमवावीं । वृत्ति आपुली ॥५॥
शिरीं जटा कटीं सूत्र । लंगोटी नेसावी पवित्र । दंडकमंडलू यज्ञोपवीतें । धारण करावीं ॥६॥
पायीं पादुका घालुनी । जावें भिक्षेसी मध्यान्हीं । ‘ ॐ भवति ’ हा मंत्र म्हणोनी । घ्यावीं भिक्षा झोळींत ॥७॥
जी जी भिक्षा मिळेल । ती गुरुपदीं समर्पावी सकळ । गुरु आज्ञा घेऊनी एक वेळ । करावें सुखें भोजन ॥८॥
आदरें करावी गुरुसेवा । गुरुचा मान राखावा । कंटाळा कधींहि न करावा । गुरुगृहींचा ॥९॥
स्त्रियांकडे पाहूं नये ।स्त्रीसवें बोलूं नये । स्त्रियांची सेवा घेऊं नये । ब्रह्मचार्‍यानें ॥१०॥
गुरूपत्नी जरी मातेसमान । तरी न करावें बहू भाषण । ऐसीं द्वादश वर्षें होतां पूर्ण । गृहस्थाश्रम घेईजे ॥११॥
प्राचीन कालीं ब्रह्मचारी । ऐसे वर्तती शुद्धाचारी । आजी जाहलें विपरीत आचारी । सर्व मानव ॥१२॥
गुरुस न कळे आपुली महैत । शिष्यही मदोन्मत्त होती । नाहीं धर्म नाहीं नीति । बहकति स्वछंदें ॥१३॥
हें सुर्यवंशींचे कुमार (!) । उठती सूर्योदयानंतर । मग चहाचा घेति आधार । मुखमार्जनाविणें ॥१४॥
तदुपरी वाचती शाळेचे ग्रंथ । जे शिकविती दास्यमंत्र । हें प्रातः स्मरण होता निश्चित । दहा वाजवी घटियंत्रीं ॥१५॥
मग शौच मुखमार्जन । नंतर उष्णजलाचें स्नान । कटी धोतर नेसून । येती त्वरित भोजना ॥१६॥
संध्येचें घेतां नाव । म्हणती संदेह फिटला सर्व। गिळीती अन्नाचे घांस नव । लगबगीनें ॥१७॥
घालोनी बूट पाटलोण । धांवती शालागृहीं आपण । भ्रष्ट विद्येचें आराधन । करिती विद्यामंदिरीं ॥१८॥
भोजनोत्तर घ्यावी विश्रांति । या नियमाची होते आहुति । गुरूजींचाही अपमान करिती । कुशब्द वचनें शिष्य हे ॥१९॥
चेंडू लगोर्‍या आट्यापाट्या । ह्या वाटती कपाळकरंट्या । परक्यांचा खेळ चित्ता । आनंदवी बहु ॥२०॥
बाल्यदशेचें हें शिक्षण । मग होती विश्वविद्यालयीन । नाही संध्या नाहीं स्नान । राहती मलिन अंतरी ॥२१॥
सांगती शाब्दिक ब्रह्मज्ञान । ‘ एकमेवाद्वितीय ’ वचन । न करितां धर्मग्रंथ पठण । करिती वाद शास्त्रांचा ॥२२॥
पूर्वजांची निंदा करावी । कल्पित कथानकें वाचावी । विषयीं मति जडवावी । हें ब्रह्मचर्य ॥२३॥
ऐसें आंग्लयुगीचें ब्रह्मचर्य । सर्वत्र विपरीत होय । आला बहु बिकट समय । धर्मावरी ॥२४॥
ऐशाही परिस्थितींत । साधिती कांहीं नियम यथार्थ । परी ठेविला पाहिजे भाव मात्र । अंतःकरणी ॥२५॥
जरी असेल परशिक्षण । कोणी न सांगेल कुवर्तन । त्यांतची कार्य - कारण । पाहूनी नियम साधिजे ॥२६॥
बाह्यशुद्धीचें सोवळें । जरी तेथें नच साधलें । अंतः शुद्धीनें राखावें आपुलें । व्रत उत्तम ॥२७॥
करावी मानसिक उपासना । आठवावें श्रीनारायणा । साध्य त्या स्वधर्माचरणा । स्विकारावें ॥२८॥
ऐसा ब्रह्मचर्याश्रम संपता । मग जावें गृहस्थाश्रमपंथा । त्याचा परिसावा आतां । नियम तुवां ॥२९॥
वरूनी कुमारी कुलशीलवान । पहावें तिचे गोत्रगण । केवळ रूप सौंदर्या मोहून । विवाह न करावा ॥३०॥
ऐसी गृहस्वामिनी शोधणें । मग मंगल संस्कार घेणें । स्त्रियेसवें सभ्याचरणें । वर्तावें गृहस्थानें ॥३१॥
स्त्री नव्हें बा विषयास्तव । ऐसा धरावा पूर्ण भाव । स्त्री आहे अर्धे अवयव । पुरुषांचें ॥३२॥
स्त्रियेंवाचुनी सर्व निर्गुण । स्त्री हीच सगुणा कारण । स्वात्माराम श्रीआनंदघन । प्रकृतीसवेंच दृश्य ॥३३॥
सेवावें अभ्यागत अतिथी । करावें दान यथाशक्ति । पुत्र कन्येवरी आसक्ती । धरूं नये ॥३४॥
नित्य व्यवहारानुसारें । करावें त्यांचे रक्षण सारें । कौतुक करावें बाह्योपचारें । अंतरीं असावें सावधान ॥३५॥
हीं मजसी मोक्ष न देती । ऐसी निश्चित ठेवावी मति । न सोडावीं व्यवहार रीती । जनकासम ॥३६॥
तात माता बंधुजन वडील । तयां जो न दुखवील । तोच गृहस्थाश्रम सरळ । चालवील गा ॥३७॥
असो चांडाल वा ब्राह्मण । सर्वांसी करावें अन्नदान । स्वधर्माचरणीं भाव ठेऊन । वर्तावे आनंदें ॥३८॥
करावी अग्नीची उपासना । सदैव जागृत ठेवावें नारायणा । सोडोनिया सर्व कामना । व्हावें अग्निहोत्री ॥३९॥
देवपूजा कुलाचार । श्राद्धतर्पण परोपकार । व्रतादिकें प्रसंगानुसार । करीत जावी ॥४०॥
ऐसे सर्व विधी करावें । परि त्यांत चित्त न ठेवावें । जैसें जलामाजीं कमल राहे । अलिप्तपणें ॥४१॥
आत्मारामीं लावावें अंतर । रामपूजा हेंची सर्व सार । ऐसी भावना दृढतर । असों द्यावीं ॥४२॥
लावितां वृत्तीसी यापरी संवय । निश्चयें होईल तियेचा जय । कठिण म्हणोनी सोडितां अपजय । होईल भवरणांगणीं ॥४३॥
गृहस्थाश्रम हा श्रेष्ठ सर्वात । येथेच सर्व होतसे प्राप्त । सर्व आश्रमांचा राजा सत्य । गृहस्थाश्रम ॥४४॥
गृहस्थाश्रम स्वीकारून । जो करील परमार्थ साधन । तोचि मुक्ति हिरकणी मिळवून । राहील अखंड सुखात ॥४५॥
या आश्रमातें हिणकस । रूप देती आजी विशेष । मोहुनी स्वार्थ सौख्यात । करिती घात आपुला ॥४६॥
स्त्रीपुत्रांवर भारी प्रीती । मातापित्यांते अवमानिती । त्यांची सेवा न करितां राहती । विभक्तपणें ॥४७॥
विषय हें भोगाचें सार । ऐसी भावना पूर्णतर । ठेवुनी करितीं स्वेच्छाचार । मत्तपणें ॥४८॥
द्वारीं येतां क्कचित् अतीथी । त्यांतें निखंदोनी बोलती । “ तूं धट्टाकट्टा दिससी आम्हांप्रती । करीं मोलमजूरी ” ॥४९॥
बरें जरी आला अपंग याचक । दाविती माया शाब्दिक । परी न पुरविती इच्छा सात्विक । दुर्बळांची ॥५०॥
गृहीं असोनी सुशील नोवरी । करिती दुराचार परद्वारीं । अभक्ष्य भक्षोनी मदिरा असुरी । सेविती कुलघातकी ॥५१॥
मुखीं तमाखूची नळी । ही अग्निहोत्राची खूण जाहली । ऐसी आर्याची सभ्यता सागळी । होई हद्दपार ॥५२॥
गृहस्थाश्रम - धर्म साधावया । नसे प्रतिकूल काल राया । परक्याच्या सहवासें वांया । घालविती नरदेह ॥५३॥
आतां वानप्रस्थीचा धर्म कठीण । भार्येसी करावें पुत्राचें स्वाधीन । सेवावें आनंदें तपोवन । वल्कलें नेसोनी ॥५४॥
जरी तियेचा असेल हट्ट । सांगावा धर्म वानप्रस्थ । पतीपत्नीचें नातें समस्त । सोडिलें पाहिजे ॥५५॥
वनीं करावें घोर तपाचरण । उदकवास वा पर्जन्य । किंवा पंचाग्नी साधन । साधावें निश्चयाने ॥५६॥
कंदमुळें नित्य खावीं । गताश्रमीची व्रतें पाळावीं । वासना समूळ टाकूनी द्यावीं । वानप्रस्थें ॥५७॥
हें साधन सांप्रत कालीं जरीं । अशक्य वाटेल तरी । घरीं राहोनी अलिप्त व्यवहारीं । करावें आत्मचिंतन ॥५८॥
आतां संन्यास विधान । ज्यास चतुर्थाश्रम नामाभिधान । अष्टश्राद्धेंयथाविधी करून । प्राजापत्य इष्टी ॥५९॥
करावीं नारायण - आराधना । सर्वस्व द्यावें ऋत्विजांना । अग्नीचा समारोप जाणा । करावा आनंदें ॥६०॥
असेल जरी पत्नी घरीं । तिची अनुमति घ्यावीं खरी । मग भगवीं वस्त्रें स्वीकारीं । लंगोटीं कोपिन ॥६१॥
बाह्यांतरीं असावें पवित्र । मुखीं नारायण हाची मंत्र । दंडकमंडलुविण हातांत । अन्य घेऊं नये ॥६२॥
कायिक वाचिक मानसिक । या त्रिपुटिंचा घ्यावा दंडक । केवळ काष्टदंडें ब्रह्मैक्य । वृत्ती होणार नाहीं ॥६३॥
काम्य कर्मांचा त्याग । हा कायिक दंड मार्ग । मौन हा वाचिक दंड उमग । प्राणायाम मनोदंड ॥६४॥
घेवोनी हा दंड उचित । मधुकरी मागावीं गृहीं सात । न होऊं द्यावें चित्त आसक्त । अन्नवैचित्र्यावरी ॥६५॥
करावें विभाग या भिक्षेचे । पांच समसमान साचे । दोन श्रीविष्णुब्रह्मयाचे । तिसरा सूर्यासी ॥६६॥
हे विभाग द्यावे जलदेवीला । चवथा अर्पावा अतिथीला । पांचव्यानें शांतवावें क्षुधेला । यतिरायें ॥६७॥
सदा देवालयीं वास । न राहावें एकच ग्रामास । परमार्थाविण भाषा विशेष । करूं नये ॥६८॥
मुखीं नारायण नारायण । जपोनी व्हावें नारायण । सदां शुचिर्भूत राहून । साधावा आश्रम हा ॥६९॥
ऐसें महात्म्य संन्यासाचें । परी आजी जाहलें पोशाखाचें । करोनी परिधान भगव्या वस्त्राचें । फिरती दाही दिशा ॥७०॥
देवोनी गृहासी मठाचें नांव । थाटिती त्यांत संसार सर्व । द्रव्यार्जनाची भारी हांव । उपजे तयासी ॥७१॥
जेथें मनाचा नसे संन्यास । तेथें काय करील वेष । जैसा रंगभूवरी नटाचा भास । तैसीच ही कृती ॥७२॥
वासनेचें उपटलें मूळ । इंद्रियां केलें निर्बल । तोच संन्यासी अतुल । नारायणरूप ॥७३॥
असो नसो वेष भगवा । त्रिभुवनीं वंद्य हो तेव्हां । तोच जगाचा जाणावा । अधिराज ॥७४॥
स्वार्थाची करोनी आहुति । स्त्रीपुत्राची सोडिली मिठी । होई निवृत्तीचा सेनापति । तोची संन्यासी ॥७५॥
जनार्दन ज्याचा नारायण । राहें अहर्निशी त्याचे चितनीं । वेंची आयुष्यभूमी समान । तोचि संन्यासी ॥७६॥
कर्मातीत झाला जरी । निष्काम कर्माची शरीरीं । कौपीन घाली तुष्ट अंतरीं । तोचि संन्यासी ॥७७॥
निस्पृहपणें सदा राहे । कोठेंहि न अडकला जायें । भवार्तासी मार्गदर्शक होये । तोचि संन्यासी ॥७८॥
नाथसुताच्या जन्मदात्याला । श्रीनाथें ऐसा बोध केला । सांगे घ्यावें चतुर्थाश्रमाला । जरी वांछिता परमार्थ ॥७९॥
गुरुमाउलीचा अपूर्व प्रभाव । विसरला तात भवाचें भय । शरीरीं संचार अभिनव । वैराग्याचा आहला ॥८०॥
विनवी काकुळतीनें प्रभूला । विटलों गा मायेच्या खेळा । त्वां कृपा मेघ वर्षवीला । उघडले नयन सत्वरी ॥८१॥
घालविलीं वर्षे पन्नास । आतां इच्छीना हा पाश । मज द्यावा जी संन्यास । यतिवर्या ॥८२॥
राहिली नाहीं वासना । त्वां सर्व दिलें नारायणा । आतां यति - धर्माचें व्रत दयाघना । सिद्धीस नेई ॥८३॥
देखोनी भक्ताची पूर्ण चित्तशुद्धी । नाथ म्हणे एकांत सेवीं आधीं । मग देईन पुण्याश्रम निधी । आपणासी ॥८४॥
खानदेशीं जलग्रामप्रांतीं । कानलदें ग्राम गिरिजातटीं । तेथें असें एक टेकडी मोठी । त्यांत गुंफा एकची ॥८५॥
एकच मार्ग कराया प्रवेश । अंतरीं पसरे थोडा प्रकाश । अनेक दालनें असतीं तीस । ऐसी ख्याती जनीं ॥८६॥
त्या गुंफेचे भाग तीन । आक्रमाया समर्थ सारे जन । परी पुढचा मार्ग आक्रमण । होईना साधुविणें ॥८७॥
कित्येकी अट्टाहास केले । न जाणतां पुढें गेले । तेथे अडकोनी राहिले । चिरकाल ॥८८॥
आहे ऋषींचा आश्रम । करिती अझून तपविराम । योगसामर्थे मृत्यूजन्म । नाही तया ॥८९॥
तपोभंग मुनींचा होईल । म्हणोनी द्वारीं रक्षक विकराल । राहिला उभा सर्वकाल । चतुर्थ दालनीं ॥९०॥
ऐसी दंतकथा तेथें चाले । कोणी न जाती एकले । बहुत मार्ग बंद केले । लिंपूनिया ॥९१॥
ठेविल्या उघड्या खोल्या तीन । प्रथमांत श्रीदेवीचें स्थान । दक्षिण बाजूसी खोल्या दोन । लहानशा ॥९२॥
नसे तेथें मनुष्याचा वास । पक्ष्यांचें ऐकूं ये हास्य । करावया एकांतवास । हेंचि स्थळ मनोहर ॥९३॥
बाह्यवृत्ती अंतरीं रुजवाया । ऐसेंच स्थल योग्य योगिया । सहजींच पावे विलया । वासनाही ॥९४॥
कण्वमहामुनींची जेथें छाया । त्यांचें पावित्र्य वर्णाया । नाहीं शक्ति श्री नाथतनया । श्रोतृवृंदांनों ॥९५॥
करो कल्पना कोणी कांहीं । परी या स्थानाची आहे नवाई । येवो कुतर्की अथवा कैसाही । होई वृत्ती तल्लीन ॥९६॥
ज्यांची ध्यान धारणा सबळ । त्यांसी भेटे योगींद्र दयाळ । हा अनुभव सांगती प्रेमळ । वाडवडिल ॥९७॥
जो भव - मोहाच्या पार गेला । तोच साधक येथें राहिला । अथवा सद्गुरुकृपा तयाला । ठेवील हा निश्चय ॥९८॥
येरव्ही जीव साधारण । दिनीही बघाया अशक्त जाण । मग सायंकाळीं कोण । यावया यत्न करील ॥९९॥
ही गुंफा लोकदृष्टीनें भयद । परी एकांताची ज्यातें आवड । त्यानें अवश्य घ्यावा छंद । शांतिसुखाचा ॥१००॥
ऐशा गुंफेत पितयासी । ठेवी आमुचा हृषिकेशी । साधी प्रेमें नित्यनियमासी । नारायण ॥१॥
होता स्वभाव पूर्वीं भ्याड । परी नाथकृपा करी निर्भिड । राहिला नाहीं आशाबद्ध । तात माझा ॥२॥
करोनी केवळ दुग्धपान । षण्मास करी अनुष्ठान । पद्मासनीं स्थित होऊन । साधी आसन योग ॥३॥
मासद्वयांत कमलासनें । मिळविली सिद्धी नारायणें । चित्तवृत्तीचें तुणतुणें । तुटलें आपोआप ॥४॥
एके दिनीं गुरुवासरीं । ध्यानांत रंगला तात भारी । वायूचा उठाव होऊनी सत्वरी । उडालें आसन तयाचें ॥५॥
अग्निकुंडाचे निकट । जाहला नानांचा देह स्थित । जनदृष्टीतें वाटला मूर्छित । परी सावध अंतरी ॥६॥
पाही नयनीं दृश्य थोर । ऋष्याश्रम होता सुंदर । करिती तपहवनें मुनिवर । आनंदानें ॥७॥
गजासमान धेनू पुष्ट । आनंदें मृगही विहरतात । व्याघ्र स्वच्छंदें खेळतात । वैर सोडुनी ॥८॥
वाहे तेथेम निर्मल सरिता । जी पावें सुधेशी समता । आत्मारामाचा गजर सर्वथा । दुमदुमलाहो ॥९॥
चालली पूजा ऐश्वर्यमुक्त । सामवेद गायन अद्भुत । बघोनी ऐसें दिव्य चित्र । धन्यता वाटें ॥११०॥
महदानंदी असतां निमग्न । येती गुंफा बघाया कांहीं जन । जाहलें भयभीत अंतःकरण । सांगती परिजनासी ॥११॥
आणिलें गृहीं उचलोनी । येतां वृत्तीवरी तो मुनी । मायेचें भुवन देखोनी । करी दुःख आक्रोश ॥१२॥
मग श्रीनाथदेवें तयासी । केलें बाह्य दृष्टीनें संन्यासी । नारायणानंद नामासी । ठेविती आनंदें ॥१३॥
स्वामिसी योगिरायें । निवृत्तियात्रेसी नेलें स्वयें । मस्तकीं कर ठेवितां अभय । जाहले निश्चल ॥१४॥
केली अवघी तीर्थयात्रा । येती कण्वाश्रमीं तत्वतां । भिक्षा मागोनी पूर्तता । करिती उदराची ॥१५॥
असोनी स्त्रीपुत्र भार । सोडिती मोह जे चतुर । तेची त्यागी साधूवर । महिमा अगाध तयांचा ॥१६॥
जवळी होतका जितुका पैसा । तो पुत्रांसी दिधला सर्वसा । ठेविली नाहीं आशा । स्वामीरायें ॥१७॥
ज्या ग्रामीं गाजविला अधिकार । तेथें भिक्षा मागें त्यागीवीर । केला पूर्वजांचा उद्धार । आपणासवें ॥१८॥
ज्यास परान्नाचा येई वीट । आवडती नित्य नवे पदार्थ । तो भिक्षान्नासी स्वादिष्ट म्हणोनि खाई प्रेमानें ॥१९॥
ऐसा कांहीं काल जातां । व्याधीनें गांठिलें स्वामी समर्था । चुकला नाहीं भोग तत्वता । सिद्ध वा साधकासी ॥१२०॥
विभूतीवांचुनी अन्य उपाय । न करी कधीं स्वामीराय । कळला अंत कालचा समय । पाचारी कृष्ण पुत्रासी ॥२१॥
म्हणे ‘ रामनवमीच्या शुभ दिवशीं ’ । आम्हां जाणें श्रीराम दर्शनासी । आतां येणें जाणें या गतीसी । थांबवूं तेथेंची ॥२२॥
सोडितां प्राणवायू मम शरीर । ठेवा पद्मासनावर । गुंफेच्या पायथ्याशीं कलेवर । ठेवा भूमीचे उदरीं ॥२३॥
मनानें राहीन राम गुंफेत । कलेवरानें स्थानीं पवित्र । ऐसें सांगोनी मौनव्रत । धरिलें यतिरायें ॥२४॥
रामजन्माची वेळ झाली । स्वामींची वृत्ती उचंबळली । ब्रह्मरंध्रातुनी निघोनी गेंली । ज्योत विद्युत् समान ॥२५॥
श्रीराम हें स्वामींचे दैवत । श्रीराम हाची त्यांचा मूळमंत्र । श्रीराम सांठवी प्रेमें हृदयांत । नाथरूपानें ॥२६॥
धन्य नाथाचें अलौकिक कृत्य । तयासी केले सत्त्वस्थ । दाविला आदरें मोक्षपंथ । मुमुक्षूसी ॥२७॥
सर्वायुष्याचें सार । दोन मासांत देई गुरुवर । हें सामर्थ्य अगोचर । जगतीं भासे ॥२८॥
सोडितां निजकृपेची धार । एक निमिषाचा नसे धीर । मग या अवधीचा विचार । कासया करावा ॥२९॥
स्वामींच्या सदिच्छेनुसार । केलें त्या कण्वाश्रमाजवळी स्थीर । बांधिली समाधी वृंदावनाकार । श्रीनाथ देवानें ॥१३०॥
श्रीनाथलीला अगणित । कोणी कराव्या त्या संग्रहित । मानव जीवा नाहीं सामर्थ्य । आकळावया ॥३१॥
देवग्रामीं उत्सवालागीं । शिष्यांसवें जाती महायोगी । बसतां आत्माराम पूजेलागीं । करी एक नवल ॥३२॥
अष्ट वर्षांचीं बालकें चार । पाचारी आपल्यासमोर । आसनयुक्त बसवी स्थीर । म्हणे पहा भृकुटी - स्थानीं ॥३३॥
त्या बालांची दृष्टी जातां तेथ । क्षणांत आली शून्यता । तीन घटिका जाहल्या पुरत्या । परी शुद्धी नाहीं ॥३४॥
कोणी म्हणती लागली निद्रा । न कळे प्रभु कृति अगाधा । श्रीनाथ शिष्योत्तमें तदा । पाणी सिंचिलें ॥३५॥
निद्रेंत टाकिता पाणी । मनुष्य उठे घाबरोनी । हा निसर्गनियम म्हणोनी । त्यानें जल टाकिलें ॥३६॥
परी न हालती बालें । श्रीनाथांचें सामर्थ्य कळलें । मग बाळांजवळी प्रभु गेले । ठेविती हस्त मस्तकीं ॥३७॥
“ आतां खाली उतरावें । आपुलें स्थान सोडावें । वायो ! त्वां स्थीर व्हावें ” । ऐसें आज्ञापिती ॥३८॥
जाहली बालकें सावधान । त्यांना नव्हतें कांहीं स्मरण । बसतां बसतां निद्रा पूर्ण । लागली म्हणती ॥३९॥
ऐसी जेथें अतुल शक्ति । तेथें दोन मासांची काय महति । जें चित्तीं आणील कृपामूर्ती । तें करील निमिषांत ॥१४०॥
पुढील किरणीं माधवनाथ । सांगेल भक्तीचें महत्त्व । स्वामींचा सुत जो कृष्णभक्त । तया उद्धरील ॥४१॥
निजदीपाचीं किरणें सत्तावीस । प्रकाशवी माझा करुणेश । सत्ताधारी या उज्वल कीर्तीस । प्रतिपाळी सद्गुरु ॥४२॥
श्रीनाथ कृपारुपी लेखणी । न सुचूं देई कांहीं मनीं । मज बळेंच नेई ओढुनी । किरण - प्रकाशांत ॥४३॥
वाटे आधीं आध्यात्म ग्रंथ । पठण करावें यथार्थ । मग लिहावें श्रीनाथ - चरित्र । काव्यरूपें ॥४४॥
येतां ऐसा दुर्बल विचार । लेखणी करी जागृत सत्वर । “ तुज पडला काय गा विसर । मत् शक्तीचा ॥४५॥
मतामतांचे ग्रंथ वाचून । केविं लिहिशील मननाविण । त्यास लागतील अनेक दिन । तव आयुष्यही पुरेना ॥४६॥
तूं नससी रे लेखक ग्रंथाचा । व्यर्थ तोरा मिरविसी ‘ मी ’ पणाचा । सोडीं अभिमान कर्तृत्वाचा । अथवा दुर्बलता ती ॥४७॥
तूं नससी शास्त्रवेत्ता । शास्त्राची तुझी वैरता । आतां पढुनी ग्रंथा । केंविं लिहिशील ॥४८॥
घालविलीं वर्षे पस्तीस । आतां कई करणार अभ्यास । येईल कालाचा भयद पाश । राहील हेतु ठिकाणीं ॥४९॥
भक्ताच्या मनोगतीनें जावें । ऐसें ब्रीद आहे । म्हणोनी लवकरीं यावें । लागे मज ॥१५०॥
आतां ऊठ रे सुकुमारा । नको कल्पनेस तूं देऊ थारा । मज हातीं घेई जरा । होईल त्वत्कार्य ” ॥५१॥
ऐसी कृपालेखणी मातें । कुरवाळुनी जागृती देते । ठेवुनी शिरावरी तीतें । नाथ - सुतानें वंदिलें ॥५२॥
नाथ - सुताच्या करीं बसुनी । नेई त्यातें वाड्मय - वनीं । शब्द सुमनांचे दिसती नयनीं । ताटवे सुंदर ॥५३॥
धन्य देणें त्या देवतेचें । जें मज घेतां न ये साचें । वर्णवेना महात्म्य वाचें । जड बुद्धीसी ॥५४॥
म्हणोनी गुरुकृपे ! गे भवानी ! । तुज साष्टांग येई लोटांगणीं । नाथसुता न विसंबे जननी ! । एक क्षणही ॥१५५॥
इति श्रीमाधवनाथ दीपप्रकाशे नाथसुतविरचिते चतुर्थावर्णनंनाम सप्तविंशतितमः किरणः समाप्तः ॥