पूर्वभागः - अध्यायः ६६

सूत उवाच ॥
त्रिधन्वा देवदेवस्य प्रसादात्तंडिनस्तथा ॥
अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य प्रयत्नतः ॥१॥

गाणपत्यं दृढं प्राप्तः सर्वदेवनमस्कृतः ॥
आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणो नृपः ॥२॥

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारोऽभून्महाबलः ॥
तेन भार्या विदर्भस्य हृता हत्वामितौजसम् ॥३॥

पाणिग्रहणमंत्रेषु निष्ठामप्रापितेष्विह ॥
तेनाधर्मेण संयुक्तं राजा त्रय्यारुणोत्यजत् ॥४॥

पितरं सोब्रवीत्त्यक्तः क्व गच्छामीति वै द्विजाः ॥
पिता त्वेनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय ॥५॥

इत्युक्तः स विचक्राम नगराद्वचनात् पितुः ॥
स तु सत्यव्रतो धीमाञ्छ्वपाकावसथान्तिके ॥६॥

पित्रा त्यक्तोऽवसद्वीरः पिता चास्य वनं ययौ ॥
सर्वलोकेषु विख्यातस्त्रिशंकुरिति वीर्यवान् ॥७॥

वसिष्ठकोपात्पुण्यात्मा राजा सत्यव्रतः पुरा ॥
विश्वामित्रो महातेजा वरं दत्त्वा त्रिशंकवे ॥८॥

राज्येऽभिषिच्य तं पित्र्ये याजयामास तं मुनिः ॥
मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः ॥९॥

सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयद्विभुः ॥
तस्य सत्य व्रता नाम भार्या कैकयवंशजा ॥१०॥

कुमारं जनयामास हरिश्चंद्रमकल्मषम् ॥
हरिश्चंद्रस्य च सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् ॥११॥

हरितो रोहितस्याथ धुंधुर्हारित उच्यते ॥
विजयश्च सुतेजाश्च धुंधुपुत्रौ बभुवतुः ॥१२॥

जेता क्षत्त्रस्य सर्वत्र विजयस्तेन स स्मृतः ॥
रुचकस्तस्य तनयो राजा परमाधार्मिकः ॥१३॥

रुचकस्य वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुश्च जज्ञिवान् ॥
सगरस्तस्य पुत्रोभूद्राजा परमधार्मिकः ॥१४॥

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा ॥
ताभ्यामाराधितः पूर्वमौर्वोग्निः पुत्रकाम्यया ॥१५॥

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् ॥
एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं परा तथा ॥१६॥

अगृह्णाद्वंशकर्तारं प्रभागृह्णात्सुतान्बहून् ॥
एकं भानुमतिः पुत्रमगृह्णादसमंजसम् ॥१७॥

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे सा तु वै प्रभा ॥
खनंतः पृथिवीं दग्धा विष्णुहुंकारमार्गणैः ॥१८॥

असमंजस्य तनयः सोंशुमान्नाम विश्रुतः ॥
तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः ॥१९॥

येन भागीरथी गंगा तपः कृत्वाऽवतारिता ॥
भगीरथ सुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह ॥२०॥

नाभागस्तस्य दायादो भवभक्तः प्रतापवान् ॥
अंबरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततोभवत् ॥२१॥

नाभागेनांबरीषेण भुजाभ्यां परिपालिता ॥
बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता ॥२२॥

अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् ॥
पुत्रोऽयुतायुषो धीमानृतुपर्णो महायशाः ॥२३॥

दिव्याक्षहृदयज्ञो वै राजा नलसखो बली ॥
नलौ द्वावेव विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ ॥२४॥

वीरसेनसुतश्चान्यो यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्भवः ॥
ऋतुपर्णस्य पुत्रोभूत्सार्वभौमः प्रजेश्वरः ॥२५॥

सुदासस्तस्य तनयो राजा त्विन्द्रसमोभवत् ॥
सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः ॥२६॥

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश्च सः ॥
वसिष्ठस्तु महा तेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके ॥२७॥

अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवर्धनम् ॥
अश्मकस्योत्तरायां तु मूलकस्तु सुतोभवत् ॥२८॥

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो वने ॥
बिभर्ति त्राणमिच्छन्वै नारीकवचमुत्तमम् ॥२९॥

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः सुतः ॥
तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विलविलो बली ॥३०॥

आसीत्त्वैलविलिः श्रीमान्वृद्धशर्मा प्रतापवान् ॥
पुत्रो विश्वसहस्तस्य पितृकन्या व्यजीजनत् ॥३१॥

दिलीपस्तस्य पुत्रोभूत्खट्वांग इति विश्रुतः ॥
येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् ॥३२॥

त्रयोऽग्नयस्त्रयो लोका बुद्ध्या सत्येन वै जिताः ॥
दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत ॥३३॥

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे च वीर्यवान् ॥
राजा दशरथस्तस्माच्छ्रीमानिक्ष्वाकुवंशकृत् ॥३४॥

रामो दशरथाद्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः ॥
भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नस्च महाबलः ॥३५॥

तेषां श्रेष्ठो महातेजा रामः परमवीर्यवान् ॥
रावणं समरे हत्वा यज्ञैरिष्ट्वा च धर्मवित् ॥३६॥

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यं चकार सः ॥
रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः ॥३७॥

लवश्च सुमहाभागः सत्यवानभवत्सुधीः ॥
अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः ॥३८॥

नलस्तु निषधाज्जातो नभस्तस्मादजायत ॥
नभसः पुंडरीकाख्यः क्षेमधन्वा ततः स्मृतः ॥३९॥

तस्य पुत्रोभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान् ॥
अहीनरः सुतस्तस्य सहस्राश्वस्ततः परः ॥४०॥

शुभश्चंद्रावलोकश्च तारापीडस्ततोभवत् ॥
तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिर्भानुचन्द्रस्ततोभवत् ॥४१॥

श्रुतायुरभवत्तस्माद्बृहद्बल इति स्मृतः ॥
भारते यो महातेजाः सौभद्रेण निपातितः ॥४२॥

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः ॥
वंशे प्रधाना एतस्मिन्प्रादान्येन प्रकीर्तिताः ॥४३॥

सर्वे पाशुपते ज्ञानमधीत्य परमेश्वरम् ॥
समभ्यर्च्य यथाज्ञानमिष्ट्वा यज्ञैर्यथाविधि ॥४४॥

दिवं गता महात्मानः केचिन्मुक्तात्मयोगिनः ॥
नृगो ब्राह्मणशापेन कृकलासत्वमागतः ॥४५॥

धृष्टश्च धृष्टकेतुश्च यमबालश्च वीर्यवान्।
रणधृष्टश्च ते पुत्रास्त्रयः परमधार्मिकाः ॥४६॥

आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या नाम दारिका ॥
आनर्तस्याभवत् पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् ॥४७॥

रोचमानस्य रेवोभूद्रेवाद्रैवत एव च ॥
ककुद्मी चापरो ज्येष्ठपुत्रः पुत्रशतस्य तु ॥४८॥

रेवती यस्य सा कन्या पत्नी रामस्य विश्रुता ॥
नरिष्यन्तस्य पुत्रोभूज्जितात्मा तु महाबली ॥४९॥

नाभागादंबरीषस्तु विष्णुभक्तः प्रतापवान् ॥
ऋतस्तस्य सुतः श्रीमान्सर्वधर्मविदांवरः ॥५०॥

कृतस्तस्य सुधर्माभूत्पृषितो नाम विश्रुतः ॥
करूषस्य तु कारूषाः सर्वे प्रख्यातकीर्तयः ॥५१॥

पृषितो हिंसयित्वा गां गुरोः प्राप सुकल्मषम् ॥
शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्चयवनस्योति विश्रुतः ॥५२॥

दिष्टपुत्रास्तु नाभागस्तस्मादपि भलंदनः ॥
भलंदनस्य विक्रांतो राजासीदजवाहनः ॥५३॥

एते समासतः प्रोक्ता मनुपुत्रा महाभुजाः ॥
इक्ष्वाकोः पुत्रपौत्राद्य एलस्याथ वदामि वः ॥५४॥

सूत उवाच ॥
ऐलः पुरूरवा नाम रुद्रभक्तः प्रतापवान् ॥
चक्रे त्वकण्टकं राज्यं देशे पुण्यतमे द्विजाः ॥५५॥

उत्तरे यमुनातीरे प्रयागे मुनिसेविते ॥
प्रतिष्ठानाधिपः श्रीमान्प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठितः ॥५६॥

तस्य पुत्राः सप्त भवन्सर्वे वितततेजसः ॥
गंधर्वलोकविदिता भवभक्ता महाबलाः ॥५७॥

आयुर्मायुरमायुश्च विश्वायुश्चैव वीर्यवान् ॥
श्रुतायुश्च शतायुश्च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः ॥५८॥

आयुषस्तनया वीराः पंचैवासन्महौजसः ॥
स्वर्भानुतनयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः ॥५९॥

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः ॥
नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः ॥६०॥

उत्पन्नाः पितृकन्यायं विरजायां महौजसः ॥
यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पंचमोऽन्धकः ॥६१॥

विजातिश्चेति षडिमे सर्वे प्रख्यातकीर्तयः ॥
यतिर्ज्येष्ठश्च तेषां वै ययातिस्तु ततोऽवरः ॥६२॥

ज्येष्ठस्तु यतिर्मोक्षार्थो ब्रह्मभूतोऽभवत्प्रभुः ॥
तेषां ययातिः पंचानां महाबलपराक्रमः ॥६३॥

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः ॥
शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः ॥६४॥

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ॥
तावुभौ शुभकर्माणौ स्तुतौ विद्याविशारदौ ॥६५॥

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥
ययातये रथं तस्मै ददौ शुक्रः प्रतापवान् ॥६६॥

तोषितस्तेन विप्रेन्द्रः प्रीतः परमभास्वरम् ॥
सुसंगं कांचनं दिव्यमक्षये च महेषुधी ॥६७॥

युक्तं मनोजवैरश्वैयेंन कन्यां समुद्वहन् ॥
स तेन रथमुख्येन षण्मासेनाजयन्महीम् ॥६८॥

ययातिर्युधि दुर्धर्षो देवदानवमानुषैः ॥
भवभक्तस्तु पुण्यात्मा धर्म निष्ठः समंजसः ॥६९॥

यज्ञयाजी जितक्रोधः सर्वभूतानुकंपनः ॥
कौरवाणां च सर्वेषां स भवद्रथ उत्तमः ॥७०॥

यावन्नरेन्द्रप्रवरः कौरवो जनमेजयः ॥
पूरोर्वंशस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य तु ॥७१॥

जगाम स रथो नाशं शापाद्गर्गस्य धीमतः ॥
गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः ॥७२॥

अक्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः ॥
स लोहगंधी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः ॥७३॥

पौरजानपदौस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ॥
ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित् ॥७४॥

जगाम शौनकमृषिं शरण्यं व्यथितस्तदा ॥
इन्द्रेतिर्नाम विख्यातो योऽसौ मुनिरुदारधीः ॥७५॥

याजयामास चेंद्रेतिस्तं नृपं जनमेजयम् ॥
अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः ॥७६॥

स लोहगंधान्निर्मुक्त एनसा च महायशाः ॥
यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः ॥७७॥

तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः ॥
दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद्बृहद्रथः ॥७८॥

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् ॥
प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनंदनः ॥७९॥

सूत उवाच ॥
अभ्यषिंचत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः ॥
कृतोपकारस्तेनैव पुरुणा द्विजसत्तमाः ॥८०॥

अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् ॥
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन् ॥८१॥

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ॥
ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति ॥८२॥

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय ॥८३॥

इति श्रीलिंगमहापुराणे पूर्व भागे षट्षष्टितमोऽध्यायः ॥६६॥