पूर्वभागः - अध्यायः ३

सूत उवाच ॥
अलिंगो लिंगमूलं तु अव्यक्तं लिंगमुच्यते ॥
अलिंगः शिव इत्युक्तो लिंगं शैवमिति स्मृतम् ॥१॥

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिंगमुत्तमम् ॥
गंधवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम् ॥२॥

अगुणं ध्रुवमक्षय्यमलिंगं शिवलक्षणम् ॥
गंधवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम् ॥३॥

जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः ॥
विग्रहो जगतां लिंगमालिंगादभवत्स्वयम् ॥४॥

सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः ॥
लिंगान्यलिंगस्य तथा मायया विततानि तु ॥५॥

तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् ॥
एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वमेकेन परिरक्षितम् ॥६॥

एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु ॥
अलिंगं चैव लिंगं च लिंगालिंगानि मूर्तयः ॥७॥

यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् ॥
अलिंगी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः ॥८॥

बीजं योनिश्च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते ॥
बीजयोनिप्रधानानामात्माख्या वर्तते त्विह ॥९॥

परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः ॥
विशुद्धोयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते ॥१०॥

शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः ॥
सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः ॥११॥

अव्यक्तादिविशेषांतं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् ॥
विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता ॥१२॥

तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेका बहुप्रजाम् ॥
जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम् ॥१३॥

तामेवाजामजोऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च ॥
अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता ॥१४॥

प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च ॥
अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस्त्रिभिः ॥१५॥

सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् ॥
व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्म नाधिष्ठितो महान् ॥१६॥

महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका ॥
महतस्त्रिगुणस्तस्मादहंकारो रजोधिकः ॥१७॥

तेनैव चावृतः सम्यगहंकारस्तमोधिकः ॥
महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च ॥१८॥

अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्मादाकाशमव्ययम् ॥
सशब्दमावृणोत्पश्चादाकाशं शब्दकारणम् ॥१९॥

तन्मात्राद्भूतसर्गश्च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः ॥
स्पर्शमात्रं तथाकाशात्तस्माद्वायुर्महान्मुने ॥२०॥

तस्माच्च रूपमात्रं तु ततोग्निश्च रसस्ततः ॥
रसादापः शुभास्ताभ्यो गंधमात्रं धरा ततः ॥२१॥

आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः ॥
आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः ॥२२॥

आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः ॥
आवृण्वाना गंधमात्रमापः सर्वरसात्मिकाः ॥२३॥

क्ष्मा सा पंचगुणा तस्मादेकोना रससंभवाः ॥
त्रिगुणो भगवान्वह्निर्द्विगुणः स्पर्श संभवः ॥२४॥

अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः ॥
तन्मात्राद्भूतसर्गश्च विज्ञेयश्च परस्परम् ॥२५॥

वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्संप्रवर्तते ॥
सर्गस्तथाप्यहंकरादेवमात्र प्रकीर्तिंतः ॥२६॥

पंच बुद्धींद्रियाण्यस्य पंच कर्मेद्रियाणि तु ॥
शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम् ॥२७॥

महदादिविशेषांता ह्यंडमुत्पादयंति च ॥
जलबुद्बुदवत्तस्मादवतीर्णः पितामहः ॥२८॥

स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः ॥
तस्मिन्नंडे त्विमे लोका अंतर्विश्वमिदं जगत् ॥२९॥

अंडं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः ॥
आपो दशगुणेनैव तद्ब्राह्ये तेजसा वृताः ॥३०॥

तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम् ॥
वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः ॥३१॥

आकाशेनावृतो वायुरहंकारेण शब्दजः ॥
महताशब्दहेतुर्वै प्रधानेनावृतः स्वयम् ॥३२॥

सप्तांडावरणान्याहुस्तस्यात्मा कमलासनः ॥
कोटिकोटियुतान्यत्र चांडानि कथितानि तु ॥३३॥

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः ॥
सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शंभोस्तु संनिधिम् ॥३४॥

लयश्चैव तथान्योन्यमांद्यतमिति कीर्तितम् ॥
सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः ॥३५॥

सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्वस्थः प्रतिपालने ॥
प्रतिसर्गे तमोद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात् ॥३६॥

आदिकर्ता च भूतानां संहर्ता परिपालकः ॥
तस्मान्महेश्वरो देवो ब्रह्मणोधिपतिः शिवः ॥३७॥

सदाशिवो भवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको यतः ॥
एकदंडे तथा लोका इमे कर्ता पितामहः ॥३८॥

प्राकृतः कथितस्त्वेष पुरुषाधिष्ठितो मया ॥
सर्गश्चाबुद्धिपूर्वस्तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः ॥३९॥

इति श्रीलिंगमहापुराणे पूर्वभागे प्राकृतप्राथमिकसर्गकथनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥३॥