भगवान गोपालकृष्ण - अध्याय ३ रा

श्रीगणेशाय नम: । श्रीसरस्वतयै नम: ॥ श्रीगुरुभ्यो नम: । श्रीगोविंदाय नम: ॥
श्रीसद्गुरु केशवदत्ताय नम: ।
श्रीसद्गुरु मधुसूदनाय नम: । संत हे सुखाची साऊली । ममत्वतेची माऊली । गातसे गाऊली । भक्ताप्रेमें बुझावूनी ॥१॥
संत हे स्वप्रकाशु । तारांगणीचे सुधांशु । बोधचंद्रिका वर्षु । आनंदघन कृपाळु ॥२॥
जगत कल्याणा कारणे । संताचे भृवरी येणें । भूतां समत्वें पाहाणें । दुजा भाव न तया ॥३॥
जावें संताचिये गांवा । प्रत्यक्ष देवू पाहावा । अनुताप आपुला हरावा । पायीं तयांच्या लागूनी ॥४॥
संतांच्या नयनांतून । पाझरती प्रेमकिरण । लाभतो तयांतून । अनुग्रह पसावो साधकांसी ॥५॥
संत ही सौभाग्य सरिता । वाहते दुथडी अमृता । जियेमाजी प्रक्षाळिता । जीवनमुक्ती लाधेल ॥६॥
हे पंचमहाभूतातित । सिध्दात्मे या सृष्टींत । स्थूलरूपें निमित्त । वास करिती भक्तकाजा ॥७॥
म्हणोनी जे संतपदी शरण । होईल तयांचे परम कल्याण । हा विधीलिखित नियम । संशय न धरी साधका ॥८॥
असो मागील अध्यायीं आपण । श्रीगुरुगोविंद लीलावर्णन । अति आदरें केलें श्रवण । संतोष होतसे मानसी ॥९॥
हे उन्मनीं अवस्थेत नांदती । आत्मानुभवांत विहरती । रुपें तयांची पालटती । कधी शांत वा कधीं उग्र ॥१०॥
गुरुगोविंदाचे स्मितहास्य । लाभले सद्भाग्यें जयास । स्पर्शले परिणाम तयास । आनंदाचे निरंतर ॥११॥
कधीं प्रक्षुब्ध होऊन । घेती फडाफडा मारून । अन्याय जुलुम दुवर्तन । वाढले कां पुसती देवासी ॥१२॥
दुष्ट दुर्वर्तनी जनांस । लागावी सन्मतिची आस । म्हणोनी प्रयश्चित्त घेती स्वत:स । उलटी खूण संताघरी ॥१३॥
नेत्रीं ये आरक्तता । खदिरांगार जैसा पेटता । हातीची रुद्रकाठी आपटतां वाटे भुई दुभंगेल ॥१४॥
महाराजांचा हा अवसर । संचारला कां रात्रीं जर । उग्रता तयाची गंभीर । वर्णन करणें अशक्य ॥१५॥
पाहूनी या रुद्रावतारा । लोक पळती सैरावरा । टाकूनी आपल्या वस्त्राप्रावर्णा । म्हणती स्वामी कोपले ॥१६॥
जगीं ज्या ज्या घडती गोष्टी । त्या पुटपुटती स्वयेंच ओष्टीं । मग लाऊन दूर दृष्टी । न्याहाळती तारांगणे ॥१७॥
कालांतरे होती सावध । उठले वादळ होई निश्रब्ध ॥ तै अश्वत्थवृक्षाच्या सन्निध । येऊनी बैसती शांतपणें ॥१८॥
अश्वत्थ वृक्षास पुसती । हे मानव ऐसे कैसे वर्तती । कैसी होईल तया उपरती परोपकारी तुज जैसी ॥१९॥
वृक्षवेलीसवें संवाद । कथिती तया आत्मबोध । परि इतरे जनांस सुबोध । होई सहजभावें तयांच्या ॥२०॥
मग स्थिर चित्तें बसून । लोकां म्हणती हंसून । कां रे पळाला भिऊन । यारे जवळी माझिया ॥२१॥
सकळांसी घेऊनी सवे । मारुती मंदिरासमीप यावे । रामगुणानुवाद गावे । होरी गीत म्हणावें सुरांत ॥२२॥
थाळी पितळेची एके हाती । ठेका धरूनी वाजवीती । गोविंद नामाची धरा प्रिती । सांगती सकळां आर्जवें ॥२३॥
तयांचा राग वां अनुराग । लाभला ते महासुभग । जया आला हा सुयोग । मुक्त झाले भवताप ॥२४॥
सदवर्तन आणि सदाचार । जीवनाचे हेच सार । ठेवूं नका तया दूर । सांगती महाराज सकळांसी ॥२५॥
टाकोनी मनीचा अहंभाव । हृदयीं हो धरी सद्भाव । तयापाशीं ठाके देव । निश्चित म्हणती महाराज ॥२६॥
दर्शन सहज समाधीयोगाचे । लाधले जया गुरुगोविंदाचे । ते भाग्यवंत जाणा साचे । पूर्व सुकृते करोन ॥२७॥
महाराजासवें भजन । सुखसंवाद वा भोजन । लाभले ते सारे सतजन । आत्मसुखासी भेटले ॥२८॥
वामनरावजी पराडकर । दगडुशेट वर्शीकर । कुळकर्णी आणि इतर । नांवे किती सांगावी ॥२९॥
सद्गुरु गोविंदाचे चरण । धरिता झाली जयाची उज्जवण । ऐसे भक्त कीर सतजन । कथा ऐका तयांची ॥३०॥
धुळ्याचे ऐक मान्यवर । वामनवराव पराडकर । निर्देश जयाचा केला वर । भक्त थोर बाबजींचे ॥३१॥
माय जैसी बालकासी । धेनु जैसी वासुरासी । माया तैशीच वामनरावासी । करिती महाराज अतिप्रेमें ॥३२॥
चित्त आणि वित्त आपुलें । श्रीचरणी अर्पण केले । महाराजांसी पूजिलें अर्चिले । तपाहूनीही अधिक ॥३३॥
साहुनी अनंत अडचणी । निष्काम केली सेवा तयांनी । लीन होऊन गुरुचरणीं । कृपाप्रसादा पावले ॥३४॥
गुरुगोविंद हेच आपुले । मानिती भाग्य वा ऐश्वर्य भले । सरोभरी सुखी झाले । उजाळे स्वामी कृपेच्या ॥३५॥
आपल्या सुपुत्राचा व्रतबंध । सोनगीरी केला गुरुसन्निध । बटूच्या मस्तकीं राहावा सिध्दहस्त ।
हिच कामना तयांची ॥३६॥
महाराजांचे हे लाडके भक्त । राहती त्यांच्याबरोबर नित्य । त्या कारणें आत्मानुभव-सुख । लाभलें पराडकरासी ॥३७॥
महाराजांच्या समाधीनंतर । हे परमभक्त पराडकर । धुळे शहरीं अखेर । पंचतत्वासी पावले ॥३८॥
दुसरे भाऊराव कुळकर्णी । काया आपुली अर्पूनी चरणीं । महाराजांचे सेवेकरणी । नोकरी सोडीली सरकारी ॥३९॥
सोळा सतरा वर्षे सतत । राहिले स्वामी-कार्यात रत । गोविंद भक्तीविणे चित्त । ध्यास न धरी कशाचा ॥४०॥
सोनगीरीच्या उत्सवांत । भाऊरावांचेच असे नेतृत्व । जिवापाड करूनी मेहनत । कार्यक्रम केले यशस्वी ॥४१॥
सोनगीरीचे आनंदवन । हेंच त्याचें नंदनवन । गुरुसेवा करावी रात्रंदिन । निधीध्यास हा तयांचा ॥४२॥
आल्या गेल्याची ठेवावी व्यवस्था । दाखवोनी अंतरीची आस्था । ममत्वें पुसावें समस्तां । हवे नको असेल तें ॥४३॥
हाच आपुला संसारक्रम । म्हणती कुळकर्णी सवर्म । विहीत हें माझें कर्म । यथासांग पार पडो ॥४४॥
सांजसकाळी पूजाआरती । महाराजांची तेच करिती । नैवेद्य दाऊनी तयाप्रती । जेऊं घालती गोविंदा ॥४५॥
महाराजांची अन्नग्रहण । केल्याविना न घेती जेवण । घडे कधीं उपोषण । गुरुंच्या संगे तयासही ॥४६॥
मालपोव्याचा पदार्थ । आवडे महाराजा अत्यंत । म्हणोनी हाच प्रसाद । वाटिती सकळां भाऊराव ॥४७॥
भाऊरावांच्या भक्तीची खूण । गुरुगोविंदे अंतरी जाणून । दिला एक तेजस्वी बाण । कुळकर्ण्यासी पूजावया ॥४८॥
महाराजांच्या आठवणी । जपून ठेविल्या तयांनी । नोंद आपुल्या लेखनी । केली अत्यंत मौलिक ॥४९॥
महाराजाचे हे परमभक्त । श्रध्दवान आणि निष्ठावंत । झाले एकाएकीं दिवंगत । सोनगीरी देह ठेविला ॥५०॥
तारांगणीचे एक नक्षत्र । निखळले ऐसे अवचित । येऊनी महाराजा सन्निध । ज्योतीस ज्योत मिळाली ॥५१॥
सोनगीरीचे पितांबरशेट । महाराजांचे भक्त श्रेष्ठ । गुरुसेवा केली एकनिष्ठ । भाऊरावांसमवेत ॥५२॥
महाराजांच्या समाधीचे । तसेच अन्य इमारतीचे । ठेऊन देखरेख काम साचे । केलें तयानीं कळकळीनें ॥५३॥
यानीं गोविंद गुरु-पदी । देह ठेविला भाऊरांवा आधीं । त्यजुनी जन्ममरणाच्या उपाधी । चिर:शांतिस पावले ॥५४॥
पराडकरांचे परमस्नेही । दगडूशेट वर्शीकरहि । महाराजांचे सेवेकरी । होते श्रध्दाळु आणि प्रेमळ ॥५५॥
गुरुगोविंद चरणारविंदी । राहोनी सदा आनंदी । नाचावे बागडावे ब्रह्मानंदी । राहे न भान देहाचे ॥५६॥
महाराजांचा प्रेमानुग्रह प्रसाद । लाधला जयांना सुखद । त्या पुण्यवंताची हकिगत । अनुवादिली मी तुम्हांप्रती ॥५७॥
या भक्तरुपी तारकांत । दिव्यत्वाची एक ज्योत । प्रकाशली सतेज । शुक्राची जैशी चांदणी ॥५८॥
सुरतरुमाजी मंदारवृक्ष । पक्ष्यांमाजी राजहंस । तारामंडळी चंद्रहास । तैशीच होती विभूती ही ॥५९॥
महाराजांचे कंठमणी । सकलशास्त्र सुलक्षणी । जहाले पुढे संतशिरोमणी । केशवदत्त नामे प्रसिध्द ॥६०॥
हेच आपुले चरित्रनायक । महाराजांचे परमशिष्य । गुरुशिष्यांची भेट अलौकिक । ऐका श्रोते दत्तचित्तु ॥६१॥
नित्यनैमित्त्यिकें आणि आरती । पूजा चालली असतां यथामति । क्षणैक उठोनी महाराज म्हणती ।
“बच्या आया है उसको ले आना” ॥६२॥
सेवेकर्‍यांसी याचा मतितार्थ । उमगला नाहीं यथार्थ । तव महाराज होऊनी क्रोधार्त । म्हणती शब्द तेच पुन्हां ॥६३॥
“गुंगे क्युं तुम हो गये । बच्चेको जल्दी ले आवे । मंदीर में नदी किनारे । मेरा बालक बैठा है” ॥६४॥
गुरुगिरा ही दुर्बोध । करीता विचार सुबोध । झाला कांहीजणा प्रबोध । म्हणती धुळ्यासी चलावे ॥६५॥
धुळ्याच्या नदीकिनारीं । देवळांत कोणीतरी । वार्ता ऐकली होती खरी । साधुपुरुष आल्याची ॥६६॥
महाराजांची तै घेऊनी आज्ञा । भाऊराव कुळकर्णी निघालें जाण्या । या सिध्दासी सोनगीरी आणण्या ।
धुळ्याहून सत्वरी ॥६७॥
नदीच्या तीरावर सुंदर । होते एक शिवमंदीर । आले तेथें भाऊराव । प्रथम शोध कराया ॥६८॥
परंतु त्या राऊळीं । नाही गवसले कुणीही । म्हणोनी भाऊरावांनीं । मोर्चा अन्यत्र वळविला ॥६९॥
पद्मनाभ स्वामीचे मठांत । उतरले आहेत एक संत । कळलें भाऊराव निश्चित । आले मठांत झडकरी ॥७०॥
मठाच्या सभामंडपी । तेज:पुंज एक तपस्वी । आसनस्थ दिसला तयांसी । प्रभू चिंतनी निमग्न ॥७१॥
गौरकाया रूपसुंदर । नेत्र जैसे इंदीवर । शुभ्र वस्त्रें अंगावर । दिसले व्यक्तीमत्व प्रसन्न ॥७२॥
वीस वा एकवीस वर्षांचे । वय असावें बहुधा त्यांचें । परि वैराग्यवृत्तीचे । आगळे तेज मुखावरी ॥७३॥
उघडीतां तयांनी आपुले नेत्र । सेवेकरी आणि भक्त अन्यत्र । करूनी तया प्राणिप्रात । बैसले जवळी तयांच्या ॥७४॥
मूर्ती तरुण ब्रह्मचारी । विवेकी, विरागी, सुविचारी । प्रवचनें ज्ञानेश्वरीवरी । करिती रसाळ आणि सुबोध ॥७५॥
लौकिक तयांचा धुळ्यांत । वाढला शुक्लेंदुवत । म्हणती लोक साक्षांत । दिवाकर ज्ञानाचे उदेलें ॥७६॥
या महाभागासी दंडवत । घालिती साष्टांग रस्त्यांत । तिष्ठती कैक दर्शनार्थ । मार्गावरी तयांच्या ॥७७॥
मुखीं सदा राधेगोविंद । प्रभुनामाचा अखंड छंद । ब्रह्मांनंदी होऊनी दंग । भावसमाधी लागतसे ॥७८॥
भावपूर्ण तयांचे भजन । ऐकोनी समस्त श्रोतृगण । विसरून जाई देहभान । एकरूप होई तयांसी ॥७९॥
ज्ञानेश्वरीचे निरुपण । उघडोनी कुठलेही पान । आपल्या विशिष्ठ्यें करून । सांगावे अमृतवाणीने ॥८०॥
असो तव आपुले मानस । भाऊरावे कथिले तयास । आम्हासंगे सोनगीरीस । चालावे म्हणती कृपाळा ॥८१॥
गुरुगोविंदाचे निमंत्रण । बहु सलगीचे आवतण । आलो घेऊनी सारेजण । सेवेकरी म्हणाले ॥८२॥
मूळ माहेरचे एकाएकी । यावे आसावल्या लेकीं । तैशी जाहली तयांची स्थिती । लोचनीं अश्रू दाटले ॥८३॥
संत जाणती संतांची खूण । काय जाणवी ती आपण । हर्ष होऊनी मनोमन । ‘येतो आम्ही’ म्हणाले ॥८४॥
घेऊनी सवे या सिध्दास । मंडळी आली सोनगीरीस । बहु भाग्याचा तो दिवस । वैशाख शुध्द षष्ठीचा ॥८५॥
गंगा मिळावी यमुनेला । किंवा कृष्णामाई कोयनेला । तैसा संगम जाहला अपूर्व भगवत-भक्तांचा ॥८६॥
एक प्रत्यक्ष चंद्रमा । दुजी तयाचीच प्रतिमा । संभ्रम जाहला इतरेजना । अद्वैत रूप पाहुनी ॥८७॥
एक वैराग्याचा मेरु । दुसरा शांतीचा सागरु । एक भवताप-हरु । लोक कैवारु दुजा असे ॥८८॥
एक प्रत्यक्ष माऊली । दुजी तयांची साऊली । एक ज्ञान दिपावली । दुजा प्रकाश शांतीचा ॥८९॥
देखोनी ही दिव्य मूर्ती । महाराज मनीं संतोषती । स्नेहें धरोनी तयासी हातीं । बैसविले अपुल्या सन्निध ॥९०॥
म्हणाले हा बालकराम । माझा परम शिष्योत्तम । आनंदवनीचा कल्पद्रुम । इथेच राहील यापुढें ॥९१॥
हा माझा आध्यात्मिक वारस । जरी शिवदत्त दरबारीचा सेवक । स्वीकराले माझे शिष्यत्व ।
अनुज्ञा तयांचीच यायासी ॥९२॥
तव केशवदत्त उमजले । शिवदत्ताचे उद्गार भले । विनम्र होउनी आपुलें । मस्तक ठेविलें गुरुचरणीं ॥९३॥
भेट ही जीवा-शिवाची । पर्वणी भाग्याची । वृष्टी जाहली सुमनांची । सुखावलें संत-द्वय ॥९४॥
महाराजांची आज्ञा प्रमाण । केशवदत्तांनी तई मानून । वास्तव्य आपुले आनंदवन । निरंतर केले सोनगीरीं ॥९५॥
हीच ज्ञानाची परं-ज्योत । तेजें पाजळली सर्वत्र । हेच आपुले चरित्रनाथ । केशवदत्त सद्गुरु ॥९६॥
तयांसी सुरस चरित्रकथा । सांगेन मी तुम्हा भक्तां । अती सादरें श्रोते एका । शेषग्रंथी रसिकत्वे ॥९७॥
इति श्रीयशोधनविरचित । श्रीसद्गुरु केशवचरित । होओ सकलां सुखद । अध्याय तिसरा संपूर्ण ॥१८॥
॥ इति तृतीयो‍ऽध्याय: समाप्त ॥