काशीखंड - अध्याय ६६ वा

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ अगस्तीसी वदे शिव कुमर ॥ आतां परियेसीं कथेचा पुढार ॥ रत्नें प्रसवला नंदिकेश्वर ॥ तीं टाकिलीं सागरीं ॥१॥
सह्स्त्र एक संवत्सरवरी ॥ रत्नें होतीं क्षीर सागरीं ॥ मग प्रयत्न मांडिला सुरवरीं ॥ तो कैसा आतां ॥२॥
क्षीरार्णवाची करूनि कुरवंडी ॥ मंदराचळ केला रवि दांडी ॥ मग रत्नें काढिलीं परवडी ॥ सुरीं असुरीं ॥३॥
अगस्तीसी वदे शिव नंदन ॥ हें पूर्वी जाहालें एक सिंधुमथन ॥ मग जैं उत्पत्तीसी जाहाला नंदी पावन ॥ तैं जाहालें दुसरें ॥४॥
प्रथम मथिला श्रीर सागर ॥ चौसष्ट लक्ष जयाचा पसर ॥ दुसरे मथनीं नंदि केश्वर ॥ तो उदधि अष्टलक्ष ॥५॥
आतां असो पुढें कथा कैसी ॥ नंदि केश्वर आला पित्या पासीं ॥ मग तो आनंदला शिखि ऋषी ॥ पुत्र दर्शनें ॥६॥
तेणें वंदिला आपुला पितर ॥ कथिला क्षीरार्णवींचा विचार ॥ तेथें मानवला शार्ङ्गधर ॥ सहगर्णेंसीं ॥७॥
मग नंदी पित्यासी वदे वचन ॥ मी क्षुधें अतृप्त जाहालों पूर्ण ॥ आतां मज भक्ष्य पाहिजे तृण ॥ वृक्षवल्लीपर्णें ॥८॥
मग शिखी म्हणे कुमरा ॥ तूं गमन करीं अमर पुरा ॥ इंद्रा जिंकोनि तूं सैरा ॥ भक्षीं खांडववन त्याचें ॥९॥
त्रिलोकींच्या नाना वनस्पती ॥ ज्या अमोघ असाध्य देवां प्रती ॥ तेथीं चिया सुमनें सुरपती ॥ तृप्त करीं शिवासी ॥१०॥
मग तो काय करी नंदीगण ॥ पितृचरणीं केलें अभिवंदन ॥ मग पावला तो खांडववन ॥ सुरपतीचें ॥११॥
त्या सुवर्णा चलाचे पाठारीं ॥ पूर्व भागीं असे ते अमर पुरी ॥ मेरुतळवटीं क्षितीवरी ॥ खांडववन तें ॥१२॥
त्या खांडववनाचा पसर ॥ सहस्त्र योजनें असे विस्तार ॥ त्या पत्रीं पुष्पीं पूजितां हर ॥ मानवे इंद्रासी ॥१३॥
ऐसें तें खांडववन क्षितितळीं ॥ भोंवतीं शुद्ध काश्मीराची पौळी ॥ शत एक योजनें व्योम-मंडळी ॥ उंच असे ॥१४॥
मंदा किनीचा षोड शावा भाग ॥ तो खांडववनासी प्रवाहे जळ ओघ ॥ उत्तर भागीं जावया मार्ग ॥ पौळीसी असे ॥१५॥
त्य उत्तर द्वरें नंदिकेश्वर ॥ वना मध्यें न करी संचार ॥ श्रृंगें उत्पाटूनि गिरिवर ॥ पाडिला पौळी ॥१६॥
दक्षिण भागीं मार्ग केला ॥ मध्यें नंदिकेश्वर प्रवेशला ॥ तेथें वृक्षवल्ली देखता जाहाला ॥ नाना जातींच्या पैं ॥१७॥
नाना जातीचे तेथें वृक्ष भार ॥ अमृत फळीं फळलें अपार ॥ तेथें नंदी सुट्ला महा समीर ॥ केली पत्र ओझडी ॥१८॥
बहु विध्वंसी अल्प आहारी ॥ कल्पद्रुम उत्पाटी क्षितीवरी ॥ जे इंद्रासी प्रिय ते श्रृंगेंवरी ॥ पाडिले क्षितितळीं ॥१९॥
तंव धांविन्नले रक्षाकर ॥ त्यांहीं देखिला तृणचर ॥ वनविध्वंस देखिला अपार ॥ पुष्पतरू नाना जातींचे ॥२०॥
तेथें रक्षाकरीं केलें धांवण ॥ नंदीवरी टाकिले पाषाण ॥ जैसा पर्वतीं वृष्टि करी वरुण ॥ तैसा शिळा प्रहार ॥२१॥
मग मंदिकेश्वर काय करी ॥ रक्षाकर छेदिले नासिकास्वरीं ॥ विध्वंसोनि आतले अंबरीं ॥ केली वाताहत ॥२२॥
पुनरपि भक्षी दिव्य तरू ॥ उत्तम जातीसी करी संहारू ॥ कीं रंभावनीं सुटला कुंजरू ॥ विध्वं सावया जैसा ॥२३॥
दिव्य कुमु दिनी तडागनीरीं ॥ त्या विध्वंसूनि टाकिल्या बाहेरी ॥ जैशा वल्ली उत्पाटूनि महापूरीं ॥ दिसती विगलित ॥२४॥
कल्पद्रुमांचीं मोडिलीं वनें ॥ मानसीं इच्छी तो भक्षिणें ॥ देवां दुर्लक्ष जीं रम्य स्थानें ॥ त्यांचा क्षय केला नंदीनें ॥२५॥
एक धांविन्नले अमर पुरा ॥ त्यांहीं जाणविलें सुरेश्वरा ॥ वन विध्व सोनि व्रज धरा ॥ नेणों आला कैंचा वृषक्ष ॥२६॥
नेणों वृषभ कीं असुर ॥ कीं चरण फुटोनि आला गिरिवर ॥ तें नेणवे मोडूनि दिव्य तरुवर ॥ भक्षिल्या नाना जाती ॥२७॥
मग काय करी सहस्त्रनयन ॥ समस्त हांकारिले सुरगण ॥ तत्काळ आले वनीं ठाकून ॥ नंदीसीं भिडावया ॥२८॥
ऐसा तो सहस्त्राक्ष महा दु‍भुत ॥ वेगें धांविन्नला देवां सहित ॥ तंव देखिला वन विध्वं सित ॥ महा विशाळ तो ॥२९॥
शक्र आज्ञा करी गीर्वाणांसी ॥ तुम्हीं धरोनि बंधन करावें त्यासी ॥ बहु विध्वंसी थोडें ग्रासी ॥ दीर्घ तस्करहा ॥३०॥
मग धांविन्नलें देव सुरवर ॥ ते टाकिते जाहाले पाषाण शर ॥ गदा मुद्नर गिरिवर । टाकिती नंदी वरी ॥३१॥
महा अस्त्रें हाणिती नंदिकेश्वरा ॥ पाषाण शिळा वृष्टि अपारा ॥ कीं जैसें कमळें हाणिजे कुंजरा ॥ तैसीं लागतीं अस्त्रें ॥३२॥
अस्त्र नव्हे ते पुष्प वृष्टी ॥ नंदीसी सपर्पी वज्र मुष्टी ॥ अस्त्रें टाकितां जाहाला हिंपुटी ॥ परी अजित नंदी तो ॥३३॥
व्योमीं उद्भवें गंधर्वभार ॥ त्यामध्यें  लोपे जैसा दिनकर ॥ तैसा झांकोळला नंदिकेश्वर ॥ देवांचिया अस्त्रें ॥३४॥
ऐसे देवांचे भार देखुनी ॥ नंदी खवळला जैसा वन्ही ॥ तो तृण दग्धीतसे तत्क्षणीं ॥ तैसा नंदी देवांवरी ॥३५॥
मग फुंकिला नासा पुटस्वरू ॥ तेणें उडविला देव भारू ॥ तंव वात चक्रीं पडिले तरू ॥ जे मोडिले नंदीनें ॥३६॥
श्रृंगें खोंचलीं एकाच्या पोटीं ॥ तो नंदीनें टाकिला गिरिकूटीं ॥ एक ते पडलें क्षितितटीं ॥ मौळींच्या झडपेंकरूनी ॥३७॥
मग ते सर्व देव गण ॥ अस्त्रें टाकूनी करिती पलायन ॥ मग स्वयेंचि राहिला आपण ॥ सुरनाथ तो ॥३८॥
मग योजूनि शत शत सहस्त्र कठिण शर ॥ इंद्रें विंधिला नंदिकेश्वर ॥ परी द्रुमें जैसा गिरिवर ॥ न मानीचि तैसा ॥३९॥
तेही बाण फुंकिले नासा पुटीं ॥ वाताहत केले व्योमकूटीं ॥ ते आकाशींहूनि क्षितितटीं ॥ पडिलेच नाहीं ॥४०॥
मग वज्र घेऊ नियां करीं ॥ नंदी हाणीतला जैसा गिरी ॥ तें पर्वतीं पाषाणा चियापरी ॥ आदळे अंगीं ॥४१॥
सहस्त्र नयनें हाणीतला वज्र घात ॥ नावेक नंदी झाला मूर्च्छित ॥ मग मूर्च्छा सांवरूनि अकस्मात ॥ उठावला धुधुःकारें ॥४२॥
मग कोपें खवळला क्रोधाग्नी ॥ अट्टहासे दिधला दीर्घ ध्वनी ॥ मग नंदीनें धरिला वज्र पाणी ॥ पुच्छ वेष्टोनियां ॥४३॥
मग पुच्छें भोवांडिला सुरेश ॥ त्यासी दाखविला कैलास ॥ जे सभे बैसला होता महेश ॥ तेथें टाकिला इंद्र ॥४४॥
तेथें शिवस भेसी वज्रधर ॥ क्षितीं आदळला जैसा गिरिवर ॥ त्राणें उद्भवला महास्वर ॥ गर्जलें व्योम ॥४५॥
तेथें थरारला सुवर्णाचळ ॥ दुमदुमला ब्रह्मांडगोळ ॥ अमरनाथ पडला निश्चिळ ॥ स्थावर जैसा ॥४६॥
तंव धांवले शिवाचे गण ॥ कायसी ध्वनि उद्भवली म्हणोन ॥ तंव त्यांहीं देखिला सहस्त्र नयन ॥ अमरावतीचा अधीश ॥४७॥
ऐसा आदळला वज्र पाणी ॥ क्षण एक पावला यम भुवनीं ॥ मग अंचल बातें शिवगणीं ॥ उपचारिला तो ॥४८॥
मग अमराव तीसी गेला नंदी ॥ सुखें बैसला अमरपदीं ॥ जय जय कार केला ऋषि वृंदीं ॥ नंदिके श्वरासी ॥४९॥
इंद्राचें होतें भद्रासन ॥ तें भूमंडळीं ॥ टाकिलें नंदीनें ॥ मग आपुले स्वइच्छे लागून ॥ केली रचना ॥५०॥
म्हणोनि स्वर्ग-मृत्यु-पाताळ भुवनीं ॥ ज्या ज्या अमोघ रत्न खाणी ॥ त्या सर्व नंदिकेश्वर पासुनी ॥ उत्पन्न जाहा लिया ॥५१॥
ऐसा अमर पदीं नंदिकेश्वर ॥ निर्भय बैसला परा भवूनि देव सुरवर ॥ मग आनंदला तो ऋषीश्श्वर ॥ पिता नंदीता ॥५२॥
इंद्र टाकिला होता कैलासीं ॥ तो शिवगणीं नेला शिवा पासीं ॥ मग प्रश्निता जाहाला स्रुरेंद्रासी । त्रिपुरांतक तो ॥५३॥
मग हर म्हणे गा वज्र धरा ॥ कवणें पीडिलें रे सुरेश्वर ॥ सुरेश्वरा ॥ सहस्त्राक्ष म्हणे जी विश्वंभरा ॥ परियेसीं विनंती माझी ॥५४॥
शिवा नेणवे कवण महावीर ॥ मौळीं शृंगें जैसीं गिरिवर ॥ खांडववन मोडोनियां देव भार ॥ परा भविला तेणें ॥५५॥
व्योमीं तरुपत्रा चिया परी ॥ मज उडविलें जी नासा स्वरीं ॥ मृत्यु पावतों परी शरीरीं ॥ होतें शिव नाम ॥५६॥
वत्सरूप धरोनि जाण ॥ विध्वं सिलें अमर भुवन ॥ आतां सुरपद भोक्ता तयां वांचून ॥ कोणीचि नाहीं ॥५७॥
मज बंधन करू नियां पुच्छीं ॥ सहज टाकिलें कैलासीं ॥ स्वर्ग-मृत्यु-पाताळीं तयासी ॥ समान द्दश्य ना श्रुत ॥५८॥
अकस्मात आला कोठुनी ॥ दीर्घ पीडा केली जी शूल पाणी ॥ मग कोपला तो भाललो चनी ॥ त्रिपुरांतक ॥५९॥
तंव गणांसी हांकारी शंकरू ॥ सज्ज केला अग्नि दत्त रहंवरू ॥ महा ध्वनीनें गर्जिला डमरू ॥ आणि शंख नाद तो ॥६०॥
वाम करीं घेतलें सुना भचक्र ॥ दक्षिण हस्तीं त्रिशूळ त्रिवक्र ॥ देव सैन्य सवें घेतला शक्र ॥ अमरनाथ तो ॥६१॥
ऐसा सर्व भारेंसीं पंचानन ॥ पावता जाहाला अमर स्थान ॥ ऐकोनि शंखाचें स्फुरण ॥ नंदी आला बाहेरी ॥६२॥
तों नंदिकेश्वरातें देखे कैसा शंकरू ॥ कीं तो पूर्णिमेचा अमृतकरू ॥ कीं तो सुवर्णाचळ महामेरू ॥ ऐसा देखिला शिवें ॥६३॥
तो शिवें कैसा देखिला गण ॥ वृष्टि करी पाषाण ॥ एक सज्जूनि शरासन ॥ विंधींत अमित बाणीं ॥६४॥
एए हाणिती महाखङ्गतें ॥ एक टोंचिती त्रिशूळ घातें ॥ कोतिया मुद्नर शर बहुतें ॥ वेढिला नंदी ॥६५॥
मग क्रोधें खवळला वत्सराजू ॥ खोंचला शिव सैन्या उजू ॥ घ्राणरंध्रीं दाटला महाफुंजू ॥ मग केली गर्जना ॥६६॥
कंठ स्वरा चिया दीर्घ ध्वनीं ॥ प्रौढ शब्द उद्भवला गगनीं ॥ तेणें बधिरत्व जहालें श्रवणीं ॥ दिशा भद्रजा तींचिया ॥६७॥
गर्जिन्नलीं पर्वत कोठारें ॥ तेणें थरारलीं मौळींचीं शिखरें ॥ सीमा सांडो नियां सप्त सागरें ॥ आहेर केला ॥६८॥
थरारली सप्त द्वीपवती ॥ ग्रह-नक्षत्रें पडिलीं महा आवर्तीं ॥ धाकें सोम-सूर्यांची गती ॥ चलित जाहाली ॥६९॥
ऐसा चालिला शिव सैन्या वरी ॥ नभ पर्य़ंत जैसा महा गिरी ॥ देव परा भविले नासा स्वरीं ॥ एक मर्दिले क्षितीं ॥७०॥
जैसा मंदरा चल गिरिवर ॥ पृथ्वी न साहे तयाचा भार ॥ मग घेऊनि कूर्म अवतार ॥ पृष्ठीं धरिली विष्णूनें ॥७१॥
तैसा मर्दीत चालिला बळ प्रौढीं ॥ सैन्य संहारिलें शत एक कोटी ॥ जैसे तडाग जीवनीं आड मोडी ॥ वारण करकमळीं ॥७२॥
जैसा उदय जाहा लिया भास्करा ॥ व्योमीं लोपती ग्रहतारा ॥ तैसें नंदीनें निक्षे पिलें सुरां ॥ शिवा देखतां ॥७३॥
ऐसा शिव सौन्याचा केला निःपात ॥ मग कोपला उमाकांत ॥ आतां या रणयागांत ॥ हा पशु होमावा ॥७४॥
हा पशु कवणाचा कवण ॥ येणें मान विला नारायण ॥ परा भविला सहस्त्र नयन ॥ टाकिला कैलासीं ॥७५॥
एवढी शक्ती यासी कवणाची ॥ शस्त्रें भक्षिलीं सर्व देवांचीं ॥ आतां माझेनि हस्तें आयुष्याची ॥ संख्या याची पूर्ण जाहाली ॥७६॥
ऐसा कोपें खवळला त्रिपुरारी ॥ त्या क्रोधाची कवणा दीजे सरी ॥ तो प्रळयीं सर्वही संहारी ॥ तरी ऐसा कवण ॥७७॥
शिवाची उपमा दीजे शिवाजी ॥ ऐसी वेदाज्ञा पुराणांसी ॥ मग त्र्यंबकें बाहूनि नंदीसी ॥ युद्धासी पाचारिलें ॥७८॥
त्रिपुरांतक म्हणे रे तृणचरा ॥ केवीं अधीश जाहा लासी अमर पुरा ॥ आतां तूं प्रवाहूं नको सैरा ॥ साहें संधान माझें ॥७९॥
मग त्र्यंबकें धनुष्य वाहिलें वाम करीं ॥ नंदी विंधिला सहस्त्र शरीं ॥ ते घ्राण वातें वरिच्या वरी ॥ उडविलें नंदीनें ॥८०॥
जैसें वातचक्रा़चें भ्रमण ॥ व्योमीं प्रवाहें जैसें शुष्क तृण ॥ तैसें तें विरूपाक्षाचें संघान ॥ उडविलें नंदीनें ॥८१॥
ऐसें देखोनि त्रिपुरांतक ॥ मग खवळला जैसा प्रलय पावक ॥ तो शांत नव्हे त्रैलोक्य दहाक ॥ कोणेही परी ॥८२॥
कोटि सूर्यांचें तेज दारुण ॥ जेणें मार्तंड जाहाला संतप्त उष्ण ॥ तें सुना भचक्र पंचानन ॥ योजिता जाहाला नंदी वरी ॥८३॥
क्षणें कल्पान्त करी त्रिभुवनीं ॥ हे प्रतिसाक्ष जयाची पुराणीं ॥ तो महात्रिशूळ भाळलो चनी ॥ प्रयोजी नंदीसी ॥८४॥
दोन्ही शस्त्रें प्रहारी पंचानना ॥ तेव्हां नंदीनें विकासिले वदन ॥ दशनीं सहस्त्र कुटके करून ॥ भक्षिलीं शस्त्रें दोन्हीं ॥८५॥
मग नंदी क्रोधाय मान शरीरीं ॥ त्राणें झडपें हाणी तला त्रिपुरारी ॥ नेरूनि टाकिला योजनें चारी ॥ नंदिकेश्वरें ॥८६॥
मग अद्‍भुत कोपला महेशू ॥ म्हणे शक्तिवंत जाहाला रे पशू ॥ मग धरो नियां महा आवेशू ॥ प्रका शिला तृतीय नेत्र ॥८७॥
शिवें उघडिला तृतीय चक्षू ॥ नंदीसी प्रदीप्त करी विरूपाक्षू ॥ तेणें भयें पळे सहस्त्राक्षू ॥ देवां सद्दित ॥८८॥
परी नंदीन मानीचि अग्निजवाळा ॥ शस्त्रें भेद अंगींच्या रोमांचकुळा ॥ मग विचार आठवला जाश्वनीळा ॥ युद्धयुक्तीचा ॥८९॥
मग ज्ञानें विचारी विश्वंभर ॥ तंव तो त्रिंमूर्ति त्रिविधाकार ॥ म्हणे हा तंव माझाचि अवतार ॥ त्रिनेत्रांश ॥९०॥
मग नंदी म्हणे उमाकांता ॥ तुमचीं शस्त्रें देईन आतां ॥ तरी शक्ती स्मरोनियां मागुतां । युद्ध घ्यावें आम्हांसी ॥९१॥
म्हणोनि सुना भचक्र त्रिशूळ ॥ नंदीनें वमूनि दिधलें तत्काळ ॥ तेव्हां आश्चर्य करिती सकळ ॥ सुरेंद्रा दिक ॥९२॥
मग नंदीसी वदे उमाकांत ॥ शस्त्रें दिधळीं पूर्ण भरित ॥ आतां ऐसा कवण लज्जा वंत ॥ जो झुंजेल तुजसीं ॥९३॥
शिव म्हणेगा बस वेश्वरा ॥ महापुरुषार्थीं क्षेत्रचरा ॥ तुझी महा शक्ती सर्वही सुरां ॥ अगम्य अनुपम ॥९४॥
मग नंदीसी वदे शंकर ॥ तुज दिधला अभय वर ॥ तुझी इच्छा तें माग रे नाभीकार ॥ दिधला म्यां तुज ॥९५॥
तुझी शक्ती देखोनि पूर्ण ॥ बहु संतोषलें माझें मन ॥ आतां मी तुज जाहालें प्रसन्न ॥ ये काळीं जाण पां ॥९६॥
तंव हास्य करी बस वेश्वर ॥ पाहा हो कैसा कृपण तो सागर ॥ तो कूपतडागांसी उपकार ॥ केवीं पां न करी ॥९७॥
शिवा मी कैसा जी दुर्बळ न्य़ून ॥ तुज पैं कार्य आहे जी संपूर्ण ॥ जे तूं मज व्हावया प्रसन्न ॥ जाहा लासी समर्थ ॥९८॥
कैसें तेज मंद जाहालें दिवाकरा ॥ त्यासी प्रसन्न होऊ येतील तारा ॥ चिंतामणीसी स्फटिकगारा ॥ काय प्राप्त करितील ॥९९॥
शिवा जें जें फळ कल्पिजे मानसीं ॥ तें तें कल्पद्रुम पुरवी सर्वांसी ॥ तो जन्मला माझिया कुशीं ॥ अमोघरत्नें ॥१००॥
नव निघि भांडार जया पासुनी ॥ सर्व काळ प्रसवे चिंतामणी ॥ तो कौस्तुभ माझे चक्षु स्थानीं ॥ जन्मला शिवा ॥१०१॥
सर्वपाक पंचामृत जियेपाशीं ॥ जे तृप्त करूं शके त्रैलोक्यासी ॥ माझिया लिंगीं कामधेनूसी ॥ जन्म जाहाला शिवा ॥१०२॥
ऐसें जें जें कल्पिसी अंतःकरणीं ॥ तें तें समर्पा वयाचे दानीं ॥ शिवा ते जन्मले मज पासुनी ॥ नवही निधी ॥१०३॥
म्हणोनि चातक नामें पक्षीश्वर ॥ त्याची वांच्छा केवीं पुरवी जलधर ॥ सिद्धि साध कांसी केवीं उदरा ॥ होईल राजा ॥१०४॥
मग बस वेश्वर वदे शिवासी ॥ त्रैलोक्य देवा तूं कैला सवासी ॥ जो प्रसन्न आम्हां व्हावयासी ॥ करि तोसी प्रत्युत्तर ॥१०५॥
तुमचें श्रुत असे समर्थ पण ॥ गृह मंदिर तरी स्मशान ॥ मध्यें ऐश्वर्य तें संपूर्ण ॥ विभूति भांडार ॥१०६॥
तरी तेंही भीमसार भस्म खरा ॥ तोही तुज म्यां प्राप्त केला शंकरा ॥ मग जटा जूट-भस्मधरा ॥ नाम जाहालें तुज ॥१०७॥
तुज जाती कुळ नाहीं नाम ॥ तुम्हां देश नाहीं कैंचा ग्राम ॥ नगरासी ठाव नाहीं तेथें सीम ॥ कैंची असेल ॥१०८॥
ऐसा तूं सर्व पदार्थें कृपण ॥ आणि आम्हांसी होतोसीं प्रसन्न ॥ सुगंध मृगाचे अति गुण ॥ केवीं प्राप्त सशिया ॥१०९॥
आतां शिवा मी प्रसन्न तुम्हांसी ॥ मी प्राप्त करीन जें मानसीं ॥ तुज ऐसें पात्र धुंडितां आम्हांसी ॥ न साधे त्रिलोकीं ॥११०॥
नाना दानीं पात्र मिळे सगुण ॥ तरी मोक्ष पदासी होइजे पावन ॥ मी धुंडीत होतों हेंचि कारण ॥ तुज ऐसें पात्र ॥१११॥
शिव म्हणे परियेसीं श्रृंगमुळा ॥ मज निखांदिसी आपुलिया बळा ॥ प्रसन्न व्हावया उताविळा ॥ जाह लासी कोटि गुणें ॥११२॥
मग नंदी म्हणे गा विश्वनाथा ॥ तुम्हीं मागावें तुम चिया आर्ता ॥ तत्काळ नेदीं तरी मी सर्वथा ॥ त्रिलोकीं निंदक ॥११३॥
मग शंकर म्हणे महानंदा ॥ जरी ऐसी असे तुझी शब्द मर्यादा ॥ तरी सर्वकाळ माझिया विनोदा ॥ होईं तूं वहन ॥११४॥
तुझिया पृष्ठीं मी होईन स्वार ॥ मग त्रैलोक्या करीन संहार ॥ प्रळयीं चेतवीन जो अंगार ॥ ते तुझिचा शक्ती ॥११५॥
मग नंदी म्हणे जी पंचानना ॥ मी चिंतीत होतों जे कल्पना ॥ तेंचि घडलें जि त्रिलोचना ॥ माझ्या पुण्योदयीं ॥११६॥
मी विचारीत होतों शरीरीं ॥ हाचि वर मागा वया त्रिपुरारी ॥ जिव्हाग्रीं बैसावी विधि कुमरी ॥ हाचि वर मागी तला तुम्हीं ॥११७॥
क्षण एक पाहिली तुमची मनो वृत्ती ॥ मी तुझा पशु  तूं माझा पती ॥ हें भविष्य बोलिलें असे वेदांतीं ॥ अनागत भाषा ॥११८॥
तूं मज स्वामी जोडलासी पूर्ण ॥ आजिवरी मी होतों अनाथ दीन ॥ आतां तुम चिये शक्तीं त्रिभुवन ॥ आकर्षीन सर्वही ॥११९॥
मग नंदी प्रवर्तला स्तवन ॥ म्हणे जय जयाजी पंचानना ॥ मस्तक ठेवूनि शिवचरणा ॥ घातलें साष्टांग ॥१२०॥
मी समर्थ जी त्रैलोक्य मंडळी ॥ मज स्वामी जोडला चंद्र मौळीं ॥ मी सर्व काळ असेन जवळी ॥ महा सुकृत ॥१२१॥
योगीश्वरां अप्राप्य ज्ञानद्दष्टीं ॥ जो असाध्य यज केलिया कोटी ॥ तें ब्रह्म आरोहण माझिये पृष्ठीं ॥ ऐसा मी समर्थ ॥१२२॥
विसर्जन झाला क्रूर भाव ॥ अत्यंत प्रकटला सद्धाव ॥ तेथें बसवेश्वर ॥ महादेव ॥ नव्हतीच भिन्न ॥१२३॥
मग नंदीसी वदे वदे पंचानना ॥ म्यां समर्पिलें तुज पूजा विधान ॥ मज आधीं तुजला स्नपन ॥ त्रैलोक्या माजीं ॥१२४॥
आणि नंदिसि वदे त्रिपुरारी ॥ मी तुझें नाम जपतों त्रिअक्षरीं ॥ तो मंत्र कोणी वाचे उच्चारी ॥ तो सखा माझा ॥१२५॥
बसवा हें नाम त्रिअक्षरी मंत्र ॥ त्रिकाळ उच्चारी तो माझा मित्र ॥ मत्स्वरूपी तुज नेणे तो शत्रू अपवित्र ॥ युगानुयुगीं माझा ॥१२६॥
आणिक वदे त्रिनयन ॥ माझें अत्यंत प्रिय काशी भुवन ॥ तेथें तुज प्राप्त करितों स्थान ॥ तें निर्वाणपद ॥१२७॥
काशी मध्यें जो मुक्ति मंडप ॥ त्या निर्वाण स्थानीं तूं अधिप ॥ आणिक माझा संकल्प ॥ तूं वंद्य त्रिलोकीं ॥१२८॥
शंकर वदे जी वत्सराजा ॥ माझिया रहंवरींच्या पूर्ण ध्वजा ॥ द्दष्टीवेगळें तुज सहजा ॥ न करींच क्षण भरी ॥१२९॥
जे काशी यात्रा सर्व काळ करिती ॥ मुक्ति मंडपीं बसवेश्वर पूजिती ॥ त्यांची पुण्यसामुग्री कल्पांतीं ॥ अखुंट केली म्यां ॥१३०॥
तूं मज अगम्य जी बसवा ॥ परी गुप्तार्थ करीन तुझी सेवा तूं वहन हें ठाऊक नर-मानवां ॥ त्रैलोक्यजंतूंसी ॥१३१॥
आतां गुप्त कैसें तुमचें स्मरण ॥ तुवा भक्षिलें पुण्यतरु खांडववन ॥ तें तुझें गोमय मौळीं भूषण ॥ वंदीन विभूति वेषें ॥१३२॥
मज भूषण प्रिय ते विभूती ॥ त्या भस्माची तुज पासाव उत्पत्ती ॥ झाली गा नंदिकेश्वरा मजप्रती ॥ आसना अधिकारी ॥१३३॥
ये विभूतीचा सत्वागुण ॥ विभूतीनें रचिलें त्रिभुवन ॥ तें मागिलें प्रसंगीं निरूपण ॥ केलें विभूति माहात्म्यीं ॥१३४॥
मग नंदी वरी आरूढला चंद्र मौळी ॥ जैसे कोटि मार्तंड उदया चळीं ॥ देव सुर घेऊनि पुष्यां जळी पूजिती नंदी-शिवां ॥१३५॥
दिव्य कमळांची पूर्ण वृष्टी ॥ इंद्रं केली नंदी-शिवांचे मुकुटीं ॥ मग नाम पावला धूर्जटी ॥ पशुपति ऐसें ॥१३६॥
इंद्रपदीं स्थापिला सहस्त्रनयन ॥ आनंदातें पावलें देवगण ॥ शंकरासी जोडलें नंदी वहन ॥ ऐसि यापरी ॥१३७॥
षण्मुख म्हणे गा अगस्ती ॥ ऐसी या नंदीची मूळ उत्पत्ती ॥ सविस्तर निरूपिली तुज प्रती साक्षेपेंकरू नियां ॥१३८॥
ऐसें नंदी-शिवांचें आख्यान ॥ जया धडे श्रवण पठन ॥ तरी तयांसी घडे दर्शन ॥ विरूपाक्षाचें ॥१३९॥
द्वादश ज्योतिर्लिगांची घडे यात्रा ॥ त्यांसी वंदिजे सृष्टिकर धात्रा ॥ तो सर्वथा ना गवसे सूर्य पुत्रा ॥ कृतांतासी ॥१४०॥
आणि विघ्नांचें होय निर्विघ्न ॥ अपुत्रिकां होय पुत्र संतान ॥ निर्धना प्राप्त होय धन ॥ या अध्याय श्रवणें ॥१४१॥
आणि मन कामना पुर्ण होती ॥ चिंतिले अर्थ पावती ॥ अंतीं सायुज्यमुक्ती ॥ घडे अध्याय श्रवणें ॥१४२॥
शिव दास गोमा म्हणे श्रोतां ॥ हें श्रवण कीजे जी आत्महिता ॥ जन्मवरी नाइकिजे वार्ता ॥ आधिव्यथेची ॥१४३॥
इति श्रीस्कंदपुराणे काशीखंडे नंदिकेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्‍षष्टितमाध्यायः ॥६६॥
श्रीसांबसदाशिवार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥ श्रीरस्तु ॥