पंचक - वेडसरपंचक

॥१॥
पडसादासीं करी वाद ।
खळाळाशीं तो विवाद ॥१॥
तेथें चालेना मीपण ।
शीण पावावा आपण ॥२॥
सावधानासवें जावें ।
प्रतिबिंबेंसीं भांडावें ॥३॥
रामदास म्हणे भावें ।
समुद्रासीं गडगडावें ॥४॥
॥२॥
संत बोलले बहुविध ।
तेथें कैंचें म्हणूं सिद्ध ॥१॥
कोणें कोणासीं भाडावें ।
कोण्या पंथासीं मोडावें ॥२॥
बहु यात्रा पृथ्वीवरी ।
बहु शब्द नानापरी ॥३॥
नाना सैन्य नाना पुरें ।
दास म्हणे ते उत्तरें ॥४॥
॥३॥
मया अविद्येचें बंड ।
नानाप्रकारीं थोंतांड ॥१॥
अवघें सांडूनियां द्यावें ।
एक भगवंता पहावें ॥२॥
पंचभूतांचा मेळावा ।
दृश्य पदार्थ अघवा ॥३॥
म्हणे रामीं रामदास ।
दृश्य भासे मनोभास ॥४॥
॥४॥
आमचे वंशीं कैंचा राम ।
एक पिंडींचें नि:काम ॥१॥
रामदास्य आलें हातां ।
अवघा वंश धन्य आतां ॥२॥
बापें केली उपासना ।
आम्ही लाधलों त्या धना ॥३॥
बंधु अभिलावा टेंकला ।
वाट घेउनि भिन्न झाला ॥४॥
पोर सकळां संकोचलें ।
एक सुखा उधळले ॥५॥
रामीं रामदासीं स्थिति ।
पाहिली वडिलांची रीति ॥६॥
॥५॥
माजीं बांधावा भोंपळा ।
तैशी बांधों नये शिळा ॥१॥
सारासार निवडावें ।
तैसें जाणोनियां ध्यावें ॥२॥
रत्न खडे येर खडे ।
सगट देतां प्राणी रडे ॥३॥
एका ठायीं सोनें लाख ।
लाख देता मारी हांक ॥४॥
मनुष्य गोड घांस घेतें ।
कडु अवघें सांडितें ॥५॥
दास म्हणे भक्तिसारा ।
नको अभक्ता गव्हारा ॥६॥
॥६॥
गगन आडतचि नाहीं ।
तैसें निरंजन पाहीं ॥१॥
चंचल गुणें सगुणें ।
विकार आड तो पावणें ॥२॥
सारासारनिवड नाहीं ।
प्रत्ययानें पाहें कांहीं ॥३॥
कडु विख आणि वावडें ।
तया लिगडोनि पडे वेडें ॥४॥
तैसें संसाराचें सुख ।
आदि अंतीं अवघें दु:ख ॥५॥
सुखासारिखे दिसतें ।
उदंड दु:ख आहे तेथें ॥६॥
दास म्हणे हा वेळसा ।
कोणें सोसावा गळसा ॥७॥
॥७॥
भगवंताचे भक्तिसाठी ।
थोर करावी आटाआटी ॥१॥
स्वेदबिंदु आले जाण ।
तेंचि भागिर्थीचें स्रान ॥२॥
वोळंगता देवराव ।
सहज होंतसे उपाव ॥३॥
सकळ लोकांचें भाषण ।
देवासाठीं संभाषण ॥४॥
जें हरवलें सांडलें ।
देवावीण कोठें गेलें ॥५॥
जठराग्नीस अवदान ।
लोक म्हणती भोजन ॥६॥
एकवीस सहस्र जप ।
होतो करितां साक्षेप ॥७॥
दास म्हणे मोठें चोज ।
देवीं सहजीं सहज ॥८॥
॥८॥
माजीं बांधावा भोंपळा ।
तैसी बांधों नये शिळा ॥१॥
घेऊं नये तेंचि घ्यावें ।
येर अवघेंचि सांडावें ॥२॥
विषवल्ली अमरवल्ली ।
अवघी देवेंचि निर्मिली ॥३॥
अवघी सृष्टीची लगत ।
करूं नये कीं झगट ॥४॥
अवघेंची केलें देवें ।
जें जें माने तेंचि घ्यावें ॥५॥
अवघें सगत सारिखेंचि ।
वाट मोडे साधनाची ॥६॥
दास म्हणे हरिजन ।
धन्य जाणे तो सज्जन ॥७॥
॥९॥
वेधें भेदावें अंतर ।
भक्ति घडे तदनंतर ॥१॥
मनासारिखें चालावें ।
हेतु जाणोनी बोलावें ॥२॥
जनीं आवडीचे जन ।
तेचि होते हो सज्जन ॥३॥
बरें परीक्षावें जना ।
अवघे सगट पिटवेना ॥४॥
दास म्हणे निवडावें ।
लोक जाणोनियां घ्यावें ॥५॥
॥१०॥
यथातथ्य आठवेना ।
कांहीं हीत तें घडेना ॥१॥
कांता ज्याचे बंदिखाना ।
नव महिने पतना ॥२॥
बारा वर्षे बाळपण ।
आंगीं होतें मूर्खपण ॥३॥
पुढें तारुण्याचे भरें ।
आलें कामाचें विखारें ॥४॥
पुढें आलें वृद्धपण ।
सवें पातलें मरण ॥५॥
दास म्हणे रात्रंदिवस ।
नाही मराया अवकाश ॥६॥
॥११॥
देवें जन्मासि घातलें ।
नाना सुख दाखविलें ॥१॥
त्यासि कैसें विसरावें ।
पुढें कैसेनि तरावें ॥२॥
कुळ समूळ सांभाळिलें ।
नानाप्रकारीं पाळिलें ॥३॥
दास म्हणे देवावीण ।
दुजा सांभाळितो कोण ॥४॥
॥१२॥
रात्रंदिवस दुश्चित ।
चारी घटका सावचित्त ॥१॥
होऊन कीतींनें बैसावें ।
भावें भगवंतासि गावें ॥२॥
सदा संप्तारकथन ।
क्षण एक सावधान ॥३॥
दास म्हणे वारंवार ।
बहुसाल खबरदार ॥४॥
॥१३॥
रात्रंदिवस गव्हार ।
फिरतसे दारोदार ॥१॥
आपलें मन आटोपावें ।
नाहीं तरी फजित व्हावें ॥२॥
कल्पनेचें भरोवरीं ।
करूं नये तेंचि करी ॥३॥
दास म्हणे हें वाढोळ ।
आटोपिना तो चांडाळ ॥४॥
॥१४॥
काय करितें हें मन ।
साक्ष आपुला आपण ॥११॥
हित आपुलें करावें ।
नाहीं वीर्यलोका जावें ॥२॥
काय वासना म्हणते ।
आपणास साक्ष येते ॥३॥
मन असे बरगळ ।
केल्या होतसे होतसे विव्हळ ॥४॥
सांडिना हें संसारिक ।
कांहीं पाहावे विवेंक ॥५॥
दास म्हणे सावधान ।
पदरीं बांधलें मरण ॥६॥

॥ अभंगसंख्या ॥७५॥