श्रीराधा सप्तशती अध्याय-७-१

श्री. वागीश शास्त्री द्वारा रचित श्री राधा सप्तशती, राधा रानी ची भक्ति, महिमा आणि त्यांच्या लीला-गाण्यांवर आधारित एक गहन आध्यात्मिक पाठ आहे.


सुकण्ठ उवाच

निकुञ्जलीलारसिका यमादरात् पिबन्ति तं स्वानुभवं सखे रसन् ।
सुगोप्यमप्यर्हसि वक्तुमद्भुतं वसन्तदेवेन यथानुभूतम् ॥१॥

मधुकण्ठ उवाच

आस्वाद्यते भावनायां भावनामयविग्रहात्
स्फूति गतो रसस्तं ते प्रवक्ष्याम्यधुना सखे ॥२॥
रामानुजीयं कवचं दधानं श्रीवल्लभीयं परिपुष्टदेहं
निम्बार्कमाध्वं हृदयं विशालं नन्दात्मजप्राणमहं भजे रसम् ॥३॥
स्मितोज्ज्वले श्रीवृषभानुनन्दिनीकपोलपट्टे प्रतिबिम्बिताननः।
रमाङ्कवक्षःस्थलशालिराधिका मुखेन्दुबिम्बो भगवान् प्रसीदताम् ॥४॥
कुञ्ज कराङ्ग लीयस्थहरिन्मणिप्रभा विज्ञाय दूर्वामनुधावता मृगीवत्सेन
साफ कृपयाऽऽर्द्रलोचना राधा प्रधावच्चरणा प्रसीदताम् ॥५॥
भृङ्गस्मैरास्याब्जगन्धस्य लुब्धं जम्बूभ्रान्त्या भोक्तुकामेन राधा
खेलन्ती में कोरपुत्रेण वृन्दारण्ये भूयादक्षिलक्ष्या कदा नु॥६॥
स्वर्बालाञ्जलिमुक्तमौक्तिकफलर्जातालवाला सुधासंत्रानिजबन्धुसंस्तुतिशतैः सिक्ताङ घ्रिमूलामहो।
नित्यं श्रीयनुनातटीसुरतरोरके कृतालंकृतिकांचित्काञ्चनकल्पवल्लिभवनौ घोषस्य जातां भजे ॥७॥
कृपारूपे श्यामप्रणयिनि प्रिये त्वत्पदनखात् कृपास्रोतः शश्वत्स्रदति नववृन्दावनभुवि ॥
जितेन्दुर्यद्विन्दुः सृजति सुखसिन्धूनगणितान् यदूमौ निर्मज्जन्त्यहह सकला मुक्तिमहिलाः॥८॥
चकोरश्चन्द्रांशु चुलुकलि राधे निशि' यथा तथा कृष्णोऽपि त्वच्चरणनलचंद्रांशुनिश्यम् ।
निषेव्य श्रीवृन्दाविपिन्नवचन्द्रत्वमगमत् सदैव त्वद्धचानान्वितरसिक्सेव्यत्वपक्ष्वीम् ॥६॥
इयं लाक्षा साक्षात्कृतसुकृतकल्पद्रुमफलं स्वहृत्पट्टे पिष्टा विरहदहनालोडितजले।
सुपक्वा सद्रक्तिः श्रुतिचयविमृग्यं तव पदं सुभाग्यं सौभाग्यश्वरि भवतु में रञ्जयति चेत् ॥१०॥
सखीपक्षमप्रक्षालितभवदलक्ताङ घ्रिसलिलं क्यामूर्त क्लिन्नां विरचयति यां कामपि महोम् ॥
अहं तस्याः पांसुः कथमहह भूयासमथवा कुतो न स्यां राधे तव दिरहवत्रेण दलिता ॥११॥
निलिन्दी भूयासं यदिह सखि वृन्दावनवने त्वदीयाज घ्रिच्छायापितसरसमाल्यस्य रजसा
परिष्वक्तः शश्वद्गतिरहह यां यां दिशमिया दहं तस्यां तस्यां दिशि तदनुगा स्यामनुयुगम् ॥१२॥
पटोरः स्यां वृन्दावनभुवि यदि श्यामदरिते तदा केचिद्धन्याः शुभपरसुभिः खण्डश इमम् ।
सृजेयुः सद्धर्माकृतिर्वाद घर्षेचुरपरे विलिम्पेयू राधे तव पदयुगे केऽपि कृतिनः ॥१३॥
महःसिन्धू पडुरहकुमुदबन्धू त्रिभुवनप्रदोपौ यट्टीप्तौ भवत इव खद्योतपथकों
प्रदोपौ यद्दीप्तौ भवत इव खद्योतपयकों सदा वृन्दारण्ये सहजरसष्टि विदधती
कदा द्रक्ष्ये राधा पदरुहतति मङ्गलमयीम् ॥१४॥
भ्रमन्त्यास्ते चिन्तामणिमयगृहप्राङ्गणभुवि प्रिये राधे प्रातः स जयति जगन्नूपुररवः ।
मुरारेः श्रुत्वा यं जठरपटमभ्यति मुरली विपञ्ची वाग्देव्या अपि च निजचोलं प्रविशति ॥१५॥
परानन्द मन्दस्मितदमितराकेन्दुशतकां प्रियोत्सङ्गासक्तां जितकनककान्त्यम्बरधराम् ।
स्फुरन्नासामुक्तां मनसिजविहारेण मधुरां तडित्काञ्चीं कांचित्स्मर मम मनश्चारुचरणाम् ॥१६॥
सुधावीचीनीचीकरणनिपुणापाङ्गकरुणा सिञ्च कृपणम।
सुतप्तं श्यामेन्दु तव विरहराहोविदलनात् कदा याचे मानं त्यज सपदि मानव्यसनिनि ॥१७॥
और इस मानको शीघ्र त्याग दो। हे राधे! तुमसे इस प्रकार प्रार्थना करनेका सोभाग्य मुझे कब प्राप्त होगा ॥१७॥
श्याम श्यामाम्बुजदलकृताशेषशृङ्गारभूषां ताटङ्क ते चिकुरनिकरः कुण्डले धोत्रयुग्मे ।
संवृत्याङ्गं मृगमदरसैः कज्जल रञ्जिताक्षी नेष्ये किं त्वामसितवसनां श्यामसंकेतकुजे ॥१८॥
मन्ये कुरङ्गनयने नयनाञ्चलानि ते सन्ति साधितसुमोहनमन्त्रकानि ।
नो चेत् कथं मदनमोहनमोहनाङ्गो राधे त्वदा घ्रिकमलं शिरसा विर्भात ॥१६॥
न दत्त्वा सुदानं न चासाद्य ज्ञानमनाराध्य गोविन्दपादारविन्दम् ।
विहीनर सदा साधनैः पापपीना कयं राधिकायाः पदाराधिका स्याम् ॥२०॥
सार्थ नेत्रयुगं निरीक्ष्य सुषमासारं त्वदीयं मुखं सार्थ पाणियुगं सुसेव्य भवती सेवानु यत्लोलुपम् ।
सार्थ देबि वपुस्त्वदीयकरुणापाङ्गस्य खेलास्पदं सर्व सार्थमभूत्त्वयाह मधुना दास्य वराक्यादृता ॥२१॥
विहर मम हृदब्जे मा बहिर्याहि राधे हृतमुपवनकेलौ केलिमुग्धे ममालि।
मृगशिशुपिकनीलग्रीवपाटच्चरस्ते• * २२
प्रस्वेदाश्रुकविमाजितलसनेत्राञ्जनस्त्वां हरिमध्ये बन्धुषु खञ्जरीटनयनामालोक्य लोलालकाम् ।
कि मां वक्ष्यति भावगोपनपरो बहुं विधायोच्चकैराः किं तीव्रकरः कृशानुशकलानुत्स्रष्टुनुत्कण्ठते ॥२३॥
दूरादपास्य शशिनं वदनं त्वदीयं वामाक्षि चञ्चलगञ्चल्चङ क्रमेण ।
वृन्दावनेन्दु मपरं सहसा दिजित्य पादारविन्दमकरन्दलिहं करोति ॥२४॥
मनोहरिणवागुरां नयनमीनजालावृतां....नवीनलीलास्थलीम।
विटेन्द्र निशि साहसं न कुरु गन्तुमद्येति तं कदाभिसृतिभाषया तव नयामि राधे प्रियम् ॥२५॥
अणोरञ्जनमुज्ज्वलाङ्गवसनं नासापुटे मौक्तिक कस्तूरीमकरी कपोलपटले चेन्दीवरं कर्णयोः ।
काञ्ची श्रोणितले नजं कुचतटे सन्नूपुरं गुल्फयो राधे मामनुकम्पया कुरु भजे जल्पन्तमित्थं हरिम् ॥२६॥
पाणिद्वन्द्वमृणालमास्थकमलं कन्दर्पलीलाजलं श्रोणीघट्टशिलं सुनेत्रशकर केशौध शैवालकम् । वक्षोजामलचक्रवाकयुगलं राधासरः शीतलं नित्यं स्नाहि हरे स्मराग्निशमनं भाग्येन लब्धं त्वया ॥२७॥
लुतं ते तिलकं स्तने मलयजो धोतं च नेत्राञ्जनं रागोऽपि स्खलितः कथं त्वदधरे ताम्बूलसम्पादितः। कस्तूरीमकरीविचित्ररचना नष्टा कथं गण्डयोःस्नात्वा श्यामसरोवरे सखि समायातास्मि कि कुप्यसि ॥२८॥
ललने वङ्कविशाललोचने क्षिप दृष्टि सरसां पुनः प्रिये। जगतोयं प्रथिता जनश्रुति विषमवास्ति विषस्य चौषधम् ॥२६॥
अपूर्वोऽयं राधे तव कुचयुगे कोऽपिहुतभुक् सुदूरादेवासो दहति हरिगात्राणि बहुशः।
हृदि स्पृष्टस्यायं भवति सुखदः शीतलतमःप्रणत्यातो याचे सततपरिरम्भं दिश हरेः॥३०॥
सम्पीताघरमाधुरी तलयुगं चालिङ्गितं प्रेयसा नीयो च स्खलिता सुवर्णकदलीस्तम्भोरु राधे तव ।
नायं वामपिलोचने त्वदुचितः स्वल्पोऽपि तल्ये हठःकुञ्जच्छिद्रविलोचनेत्यनुनयं श्यामे कदाभावये ॥३१॥
व्रीडाकुञ्चितलोचना सखि महर्मुञ्चेति सम्भाषिणों संस्कृत्योचितशिक्षया स्मरगुरोःक्षिष्यमाणामपि ।
धृत्या त्वा करपञ्जरे नववधूं लावण्यलीलाशुकीं श्याम श्यामकरे समय॑ शयने धन्या कदा स्यामहम् ॥३२॥
च्युतां बकुलनालिकां विगलितां च मुक्तावली विलोक्य नववीटिका रस सुरक्तण्डस्थलीन् ॥
नखक्षतमुरःस्थले धरदले च दन्तवर्ण समीक्ष्यः रतिजं सुखं तव दिनोहिता स्यां कदा ॥३३॥
কুল নাকি देहे वहन्ती श्रमवारिधाराः॥
त्वां दीजयिष्ये प्रमुश कदापिपृळे विलग्ना मलिनीदलेन ॥३४॥
मध्ये ते ऋशिमा स्तने च गरिमा बिम्बाधरे रक्तिमा श्रोणी सुप्रथिमा स्मिते मधुरिमा नेत्रे तथा बङ्किमा ॥
लास्ये ते द्रढ़िमा च वाचि पटिमा देहे च या कान्तता श्री राधे हृदि ते सदा सरसता ध्याने ममानोडतु ॥३५॥
कुचकचग्रहणेऽधरगण्डयोः सरसचुम्बनकर्मणि राधिके प्रियतमं प्रति ते मधुरा गिरोनहि नहीति कदा शृणुयामहस् ॥३६॥
यस्याः कंकर्यभाजा भवति रसचमत्कारिणी कापि भक्तियस्याः पादारविन्दाश्रितमधुरमहाप्रेमपीयूषसारम् ।
लब्धं सेवाप्रसादं विलुठति चरणे किंकरीणां च यस्याः कृष्णोऽप्यानन्दसारामृतरसमधुरस्तां भजे कीतिकन्याम् ॥३७॥
राधे सन्ति सहस्रशो मृगदृशो लावण्यलीलाकलावैदग्धीसरसास्तथापि रमते त्वय्येव वंशीधरः ।
नूनं शारदकोटिचन्द्रवदने राकाशशाङ्कुच्छटां हित्वा किं बत तारकासु रमते कश्चिच्चकोरो भुवि ॥३॥
मूर्ति हैं। बिना प्रेमके श्रीकृष्णका रमण बनता ही नहीं ) ||३८||
पयोधरभराक्रान्ते सुकोमलपदाम्बुजे ।
मनोरथरथारूढ़ा ममाभिसर राधिके ॥ ३६ ॥
तदित्यायाता स्थिरसहचरी चापि रजनी पयोदो, दैवज्ञो वदति शुभवेलामभिनदन् ।
मुदा कालिन्दीकलकलर मंङ्गलपरा सुयोगेऽस्मिन् राधे त्वदभिसरणं स्यान्मम मुदे ॥ ४० ॥
श्रीकृष्णचन्द्रो तोऽधुनार्य भुवनैकदीपो चरमामवस्थाम् ।
स्नेहोऽत्र राधे विनिपातनीयोयथा भवेान्तमा त्रिलोकी ॥४१॥
हे श्रीराधे ! श्रीकृष्णचन्द्र भुवनके एक मात्र दीपक हैं ( तेरे मानके कारण )
धम्मिल्ले नवमल्लिकां सुतिलकं विन्यस्य भालस्थले केयूरे विनिधाय बाहुयुगले मुक्तावलीं चोरसि ॥
विश्वासं जनयन् व्रजेन्द्रतनयः काञ्चीनिवेशच्छलाaratबन्धमा करिष्यति कदा राधे शठस्ते शनैः ॥४२॥
निशि घने तिमिरेऽतिभयंकरे तरुलतापुटिते रविजातटे ।
भवतु वर्धति गर्जति वारिदे पतिस्तव चि सहायकः ॥४३॥
(वर्षा ऋतुके उत्सव में श्रीनान्दीमुखी श्रीराधाको आशीर्वाद देती हैं -)
हे कृपाङ्गि श्रीराधे ! वादलोके गरजते और वरमते समय रात्रिकालिक श्रति
स्फुरतडित्कान्तिमवेक्ष्य घो यथा मुदा गर्जति कोसिकन्ये ।
जयत्यो स्वाभक्ष्य चाद्रेःशृङ्गे मुरारेः शिखिकण्ठनादः ॥ ४४ ॥
स्वप्ने कापि सरोजसुन्दरमुखी लावण्यलोलानिधिःवाचं चेत्थमुदीरयन् मम मुदे भूयात्स दामोदरः ॥४५॥
गृह्णीत मामुत नर्खविलिखे दुरोजंम् छित्त्वा रवैरधरमाशु हरेच्च नोवीम् ।
इत्थं सखोसुलिखितं प्रियमक्ष्य चित्रेराधा विशङ्कय निकटं न ययौ प्रमुग्धा ॥ ४६
धैर्य धारय चित्त नाधिकमतो हे काम मां पीड़य भ्रातर्मुञ्च दृशौ निमेष विरमाप्यप्रवाह क्षणम् ।
महारससुधामाधुर्य धारावहासेयं लोचनगोचरीभवति में भाग्येन भाग्येश्वरी ॥४७॥
सालस्यैर्मुकुलीकृते रसभरैर्लोलः सलज्जैर्मुहुः मनिमेषरहितंय मोहकैर्वेधकैः ।
भावाकूतमहो वर्माद्भरिव तैरन्तर्गतं लोवनंःपश्यन्ती नवनागरं सुकृतिनं राधे कदा लक्ष्यसे ||४८ ||
हे श्रीराधे ! तुम अपने अलसाये, मुकुलित, सरस, चञ्चल, सलज्ज, कुछ
कुछ बाँके, निमेषरहित, मोहक, वैधक तथा हृदयके भावको बाहर प्रकट कर देने
बाले नयनोंसे पुण्यात्मा नटवर नागर श्यामसुन्दरको बारंबार निहारती हुई कब
मुझे दर्शन देनेकी कृपा करोगी ? ॥४८॥
त्वत्पादान्ते लुठति दयितो मन्युमोक्षाय राधे त्यक्ताहाराः सततरदितोच्छूननेत्राश्च सस्यः ।
सर्व मुक्तं हसितपठितं ते शुकैः सारिकाभिमिथ्यामानं विसृज कठिने त्वानेष्ये कदा नु ॥५०॥
'मानिनी' श्रीराधे ! तुम्हारे क्रोधको शान्त करनेके लिये --तुम्हें मनाने के
माला लोचनपङ्कर्जावरचिता पुष्पाञ्जलिः सुस्मितैः नैवेद्यं त्रामृतं कुचघरघऽपि प्रस्वेदजः ।
सर्वाङ्गः परिरम्भणं सुवसनं गन्धो निजाङ्गोद्भवः स्वाङ्गरेव प्रियैः प्रियो रसमयंराराध्यते राधया ॥ ५१ ॥
अपने श्रीङ्गोंकी दिव्य गन्ध ही गन्धरूपसे अर्पित की है ॥ ५१ ॥
प्रेष्ठे सागसि शायिते सखि सखीवेषं विरच्यागते तं चाश्लिष्य मया रहस्यमुदितं तत्संगमाकाङ्क्षया ।
मुग्धे दुर्लभ नित्युदीर्य हसितं गाढं समालिङ्गिता तेनेत्थं छलिता निशि मां राधावचो रक्षतु ॥५२॥
इस तरह उन्होंने मुझे ठग लिया।' इस प्रकार सखियोकी गोष्ठीमकहा गया श्रीराधाका वचन सदा मेरी रक्षा करे ॥५॥
राधे त्वामरविन्दसुन्दरमुखोमालक्ष्य चेतोहरा श्रुत्वा ते मधुरां सुधारसमयों वाचं यशोदासुतः।
ललन मोहन सुन्दरशेखर त्वमपि कि कटुमानरुजादितः।
तव शिरोषप्रसूनसुकोमलाकथमहो प्रिय ! जीवतु राधिका ॥५४॥
बाले मुञ्च मृगाक्षि भोः सरलतामस्मिन् प्रिये वञ्चके धैर्य धारय मानिनो भव चिरं कृत्वा सुतिर्यग्भ्रुवौ ।
इत्याकर्ण्य सखीवचोऽतिचकितं तामाह राधा शनैः प्रोच्चर्मा वद मानसे वसति में प्राणेश्वरः श्रोष्यति ॥५५॥
लावण्यमव बहु त मधुरऽधरऽपि । पीतः प्रिये मुहुरहो तनुतेऽतितृष्णाम् ।
वैवम्यास्ति मदनज्वरपीडितस्यराधावचो विजयते परिहासगोष्ठ्याम् ॥५६॥
साध्यानशेषानुत साधनानि विस्मृत्य राधे कृपया तवैकम् ।
गोविन्दसंसेव्यसुधारसं तेपादारविन्दं सततं स्मराणि ॥७॥
लाक्षासंसक्तभालं विलसितकटकाधकमालं सुकण्ठे अक्ष्णोस्ताम्बूलारक्तनेत्रं ललितनखपदंकज्जलाक्तन्दुवक्त्रम् ॥ सालस्यं धूणिताक्षं लुलितकचचयं दष्टबिम्बाधरश्रीराषायाः प्राणनायं स्मरत हृदि सदा भो रसज्ञाः प्रभाते ॥५॥
भ्रूभङ्ग कुशला चिरं नयनयोर्जानामि सम्मोलनंहास्यं रोद्धमपि क्षमा सखि मयाभ्यस्तं च मौनव्रतम् ।
कृत्वा चित्तनियन्त्रणं कथमपि सज्जीकृतात्मा स्वयं धौरा मानपरिग्रहेऽस्मि ललिते सिद्धिस्तु देवे स्थिता ॥५६॥
दृगञ्चलेन पश्यन्त्या वदन्त्या गच्छ प्रेष्ठकम् ।
अहो स्पृशन्त्या राधायाः प्रेक्षे कि मानदुःस्थितिम् ॥६०॥

N/A

References : N/A
Last Updated : July 13, 2026

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP