अभंग - ७१ ते ८०

७१

यावरी म्हणे सवंगडियांसी । वत्सें फांकलीरे चौपासी । वळूनि आणा धांबा त्यासी । मग सावकाशी बैसा सुखें ॥१॥

तंव ते म्हणती हो वनमाळी । आजीचि वळती तुमची पाळी । जाऊनियां तूंचि सांभाळीं । आम्ही निष्काम आजिचेनि ॥२॥

तुंझिया शेषाची हे नवलाई । देहभाव आम्हां नुरेचि देहिं । जाणें येणें कैंचे काई । राहिलों ठायी निश्रचळपणें ॥३॥

देव म्हणे हे पावले खुणे । गडी माझो झाले शहाणे । समाधी सर्वहि । काय चतुराननें कीजे यांचे ॥४॥

यांचिये संगतीं वत्सें धालीं । ब्रम्हसुखातें पावलीं । वियोगवार्ता नेणती भुली । निजस्थिति राहिली स्वरुपींची ॥५॥

ऐसें जाणोनियां श्रीपती । म्हणे मी जातों आजिचे वळती । तुम्ही निश्रचळ रहा वृत्ती । कोणी सांगाती फांकों नका ॥६॥

निळा म्हणे सांगोनि ऐसें । मोहरी पावा घेतला हर्षे । वादन करितांचि पूर्व दिशे । वत्सेंहि सांडूनि चालिला ॥७॥

७२

दुरी फांकला हा श्रीहरी । ब्रम्हया जाणवलें अंतरी । मग धांवोनि झडकरी । वत्सें गोवळें उचलिली ॥१॥

ते तों होती समाधिस्थ । ब्रम्हा नेतो हे नेणतीची मात । मग ते नेऊनियां समस्त । सस्यलोकीं बैसविलर ॥२॥

यरवरी येऊनियां श्रीरंग । पाहे तंव न दिसे संग । भलें झालें म्हणतुसे मग । अवघे आपणचि  हो सरला ॥३॥

ब्रम्हा आडवूं पाहे मज । तरी मी सांडीन त्याची पैज । ऐसें म्हणोनियां श्रीराज । वैष्णवी  माया विस्तारिली ॥४॥

आपण वस्तें आपण गोवळ । मोह्या पावे घोंगडी सकळ । काठया पवे पाईतणें मेळ । झाला ते केवळ एकला एक ॥५॥

लुडे खुडे मुडके कान । गोरे सांवळे राजीवनयन । बोलिले तोतिरे म्लान वदन । दैदिप्यमान तोहि झाला ॥६॥

निळा म्हणे होतें तैसें । होऊनी ठेला तेवढेंचि जैसें । नव्हती पहिले कोणी ऐसें । ओळखेंचि नेणती अवलोकिंता ॥७॥

७३

तैशींच वत्सें जिची जेसीं । होतीं होउनी ठेला तैसीं । बांडीं खैरीं मोरी जांबुळसीं । तांबडी धवळी कपिलवणें ॥१॥

बुजगीं मिसकिणें लातिरीं । ऐके खविरीं डिंबिरीं । एके अचपळें काविरीं । झाला श्रीहरी सर्व रुपें ॥२॥

देखतां गांईसी फुटे पान्हा । घरींचिया लोभ उपजे मना । ऐशीं स्वरुपें होउनी नाना । खेळे वृंदावना चौपासीं ॥३॥

येदनी ब्रम्हा पाहे डोळां । तंव पहिलिया ऐसाचि सोहळा । ध्वजा कुंचे घागरमाळा । तोरणें पताका उभविलीया ऐसाचि सोहळा ॥४॥

शिंग काहाळा मोह्या पावे । गोवळ नाचतातीं सुहावे । वरी धरुनियां चांदिवे । भोवती खिलारें वत्सांची ॥५॥

ब्रम्हा म्हणे आणिलीं केव्हा । म्यां तों लपविलीं होती एकिसवा । जाऊनियां पाहे तंव तो मेळावा । जेधिल तेथें तैसाचि ॥६॥

निळा म्हणे लाविलें पिसें । ब्रम्हया येण्याजाण्याचाचिी वळसे । मग लज्जित होऊनियां मानसें । करीत स्तवनें श्रीहरीचीं ॥७॥

७४

तंव कृष्णाभोंवते गोवळ । भासती चतुर्मुखचि सकळ । करीत वेदघोश कल्लोळ । पदें क्रमें निरुक्तें ॥१॥

ब्रम्हा म्हणे हें नवल झालें । ते तेथिल येथें हे कोठूनि आले । चतुर्मुखहि दिसती भले । न कळे महिमान श्रीहरिंचें ॥२॥

मग जोडूनियां पाणीतळ ॥३॥ चरणीं ॥ ठेवूं इच्छी निढळ । त्राहें त्राहें जी मी केवळ । दास डिंगर कृष्णा तुझा ॥३॥

ऐसा एक सुवत्सर । करीत होता नमस्कार । म्हणे वत्सें आणि कुमर । आणवाल तरी आणितों ॥४॥

इकडे कृष्ण गोवळमेळीं । आपणासवें आपण धुमाळी । खेळत आला पर्वतातळी । आणि वत्समुखें हुंबरला ॥५॥

चरतां पर्वत मस्तकीं गाई । ऐकोनी हुंकारिल्या ते ठायीं । मग उडया घालुनियां पाही । पाजविती पान्हा वत्सांसी ॥६॥

निळा म्हणे जगत्रयजीवन । वत्सें झाला असे आपण । यालागीं स्नेहाचें महिमान । अधिकाधिक् गाईपोटी ॥७॥

७५

गोवळी होते राखणाईंत । ते ते म्हणती झाला घात । गाई बुजल्या अकस्मात । पडणपात त्या झाला ॥१॥

मग ते आले पायवाटा । पाहाती गाई तंव सुभटा । वत्सें पान्हा घेती घटघटा । पूर लोटले क्षीराचिया सुकाळा । केले वत्सां आणि गोळियां ॥३॥

ऐसा झाला संध्याकाळ । तंव पातले गौळणींचे मेळ । सांजवाणी दुडिया घेऊनी सकळ । करित गायनें सुस्वरें ॥४॥

गौळी म्हणती पिंजल्या गाई द गोंविद म्हणे दोहा त्याही । आजि दुधाची उणेंचि नाहीं । न पुरती पात्रें तैसिचि क्षीरें ॥५॥

गोवळ आपुलालिये घरी । रात्रीं वसती सुखशेजारीं । दिवसा जाती वनांतरी । वत्सापाठी हरिसंगें ॥६॥

निळा म्हणे चतुरानन । आला गोवत्सें घेऊन । म्हणे नेण्ता महिमान । चुकी झाली क्षमा कीजे ॥७॥

७६

तंव ते आधिले मागिले गोपाळ । सारिखेंचि धैर्य वीर्य प्रताप बळ । हें देखोनियां विस्मित सकळ । म्हणती व्दिविध कैसेनि हे झालें ॥१॥

तैसेचि वत्सें दोनी दोनी । एकएक गाईलागुनी । सुखें पिऊं देती स्तनीं । आणि दुभती वोरसोनी यथेष्ट ॥२॥

तंव ते असमाई गोठी । होतीं अघासुराचे पोटीं । तेचि सांगती वडिला वोटीं म्हणती नवल वितलें ॥३॥

आणि आम्हां अवघिया वनीं । घातलें होतें सर्पे वदनीं । मागें होता सारंगपाणी । तेणें तो चिरुनी टाकिला ॥४॥

मग वत्सें आणि गोवळ । आम्ही बाहेरी पडिलों सकळ । त्याचे पहाहो करवाळ । रक्तें पूर वाहती ॥५॥

नवल तें ऐकोनि कानीं । लोक चालिले पहावया नयनीं । तंव ते पडिले वाळोनी । गंगाओघा सारिखें ॥६॥

ये गोष्टीसी झालें वर्ष । गोवळांवाटे एकचि निमिष । निळा म्हणे सेविलें शेष । तेणें सर्वदा समाधी ॥७॥

७७

ऐशी अगाध चरित्रें याची । वर्णिता मागला शेष विरंची । लोक म्हणती हा सर्प बिलोंची । कैसेनि पां वांचला ॥१॥

मग त्या सांगे नारायण । यासी गेलें वर्ष होऊन । गोवळ वत्सें बहमसदन । पावोनि होते बैसले ॥२॥

कालिचिं ते आले येथे । म्हणोनि सांगती नूतन वातें बहमसदन । व्दिगुणपणे हे कैसोनि तुमतें । प्राप्त झाले कां नेणां ॥३॥

ऐसें सांगता श्रीहरी । अवघ्यां जाण्वलें अंतरी । परम लाघविया मुरारी । खेळ खेळे विचित्र ॥४॥

अधासुरा वाधिल्यावरी । पुढें धेनुंका बोहरी । कैसी केली याची परी । तंहि सुजाण परिसंतु ॥५॥

एकैक याचें कथानक । श्रवण भवबंधा मोचक । म्हणोनियां सात्विक लोक । हेंचि ऐकती अनुदिनी ॥६॥

निळा म्हणें हे बाळक्रीडा परी परमार्थ साधनाचा हुंडा । श्रवण मनन होतांचि फुडा । ब्रम्हसाक्षात्कार पाविजे ॥७॥

७८

वत्सें वत्सप वनांतरी । माजी परमात्मा श्रीहरी । खेळतां खेळ नानापरी । पुढें धेनुक देखिला ॥१॥

सांगतां अंगीची बारव । मृणालिके ऐसी लव । शृंगे सुवर्णाची ठेव । रत्नापरी नयन दोन्ही ॥२॥

कर्णं जैसीं केतकी दळें । अती राजस पादतळें । खुर शोभति रातोत्पळें । जेवी जडूनि ठेविलीं ॥३॥

चारी चरण कर्दळीस्ताभ । हदयावकाशीं सूक्ष्म नभ । पाठीवरी त्रिवेणी भांव । पुच्छा स्वयंभ शेषफणी ॥४॥

कांबळी लोंबे कंठातळीं । विधुत्प्राय टिळकू भाळीं । वोसंड लवथवित्‍ मांस मोळीं । देखतां नव्हाळी डोळियां ॥५॥

गोंवळ म्हणती कृष्णा पोहें छ नवल वृष्थ आला आहे । चुकारिचाचि नवल नाहे । न्यावा धरुनि मंदिरा ॥६॥

निळा म्हणे ऐकोनि हरी । दृष्टी घालोनियां सामोरी । म्हणे धेनुक हा निर्धारी आलासे मुक्ति मागावया ॥७॥

७९

ऐसें विचारुनियां मनीं म्हणे सौगडियां सारंगपाणी । बैल चांगला दिसतो नयनीं । परी धारुं कैसा देईल ॥१॥

तुम्ही व्हारे पैलीकडे । दुरी परते वेंघोनि हुडे । चौताळातां हा चहूंकडे । करील रगडा सकळांचा ॥२॥

ते म्हणती बरें कृश्णा । परी तूं सांभाळीं हो आपणा । ऐसें म्हणोनियां पळती राणा । गिरींशिखरीं बैसले ॥३॥

मग कास घालूनि गोपीनाथ । चालिला पुढें चुचकारित । तंव तो म्हणे आजी कार्यार्थ । बरा साधला एकांती ॥४॥

जवळी यावयाची वाट पाहे । उगाचि स्तब्ध उभा राहे । हें जाणोनियां यादवराव । अंग राखोनि चमकतु ॥५॥

ऐसा आटोपिला हरी । तंव ते मायावी आसुरी । धंविान्न्ला तयावरी । शिंगे पसरुनि विस्तीर्णें ॥६॥

निळा म्हणे फुंपात उठी । चौताळ लागे पाठीं । तंव हा परमात्मा जगजेठी । गांठी पडों नेदीचि ॥७॥

८०

शृंगें पसरिले जैसे शूळ । नेत्रींहूनि निघती ज्वाळ । श्वास रंध्रीं धूमकल्लोळ । डरकिया अंतराळ दुमदुमितो ॥१॥

मागें सरे पुढे धांवे । आडवाचि उडे उंच उंचावे । ऐशीं दावूनियां लाघवें । हरिसन्निध पातला ॥२॥

देव हाणे मुष्टी घातें । तेणें आर्डाय दुखवोनि तेथें । सवेंचि सरसावोनियां वरिते । उपसों धांवे गोंविंदा ॥३॥

दोघां मांडलें महार्णव । दाविती बळ प्रोढीगौरव । मग धेनुकें करुनियां । कृष्णातळीं संचारला ॥४॥

येरें रगडूनि तेथेंचि धरिला । दोन्ही शिंगी हात घातला । मग ते उपटुनी त्राहाटिला । निघात घातें खडकावरी ॥५॥

ऐसा करुनियां शतचूर्ण । रक्त मांस त्वचा भिन्न्‍ा । अस्थि तिळप्राय होऊन । गेल्या उडोनि दाहिदिशा ॥६॥

निळा म्हणे ऐशियापरी । धेनुका मुक्तीची शिदोरी । देऊनि पाठविला श्रीहरि । आपुलिया निजधामा सुखवस्ती ॥७॥