चतुर्दशः खण्डः नष्टोद्दिष्टकथनम्

अथातो नष्टोद्दिष्टं व्याख्यास्यामः ॥१॥
हसकलह्रीं इत्येषां पञ्चानामक्षराणां धुवप्रस्तारे
विंशत्यधिकशतं वृत्तानि तेषु चतुरशीतितमवृत्तजिज्ञासायां
चतुरशीतिसङ्खयैव नष्टोऽङ्कः ॥२॥
खण्डाङ्कास्तु चतुर्विंशतिः षट् (द्वे) एकं शून्यं चेति
पूर्वमेवोक्त्या तेनैकैकेन नष्टाङ्कं विभजेत् ॥३॥
तथा चतुर्विंशत्या चतुरशीतेर्हरणे त्रयो लब्धाः
द्वादशशिष्टास्ततः षड्भिः द्वादशानां हरणे यद्यपि निश्शेषता
भवति तथाऽऽपि विभाजकानां सशेषत्वादत्राप्येकं षट्कमवशेष्यं
 तेनैकलब्धं षट् षष्ठा ततो द्वाभ्यां षण्णां हरणे सावशेष
 विभजनेन द्वौ लब्धौ द्वौ शिष्टौ तत एकेन सशेषहरणे एकं
लब्धं एकं शिष्टम् । तस्य शून्येन विभजनेन शून्यं लब्धं
शून्यं शिष्टं तेन त्र्येकद्वयेकशून्यानि लब्धाङ्काः - एते प्रत्येकं
सैका कार्याः । तेन चतुर्द्वित्रिद्वयेकाङ्का भवन्ति ॥४॥
ततश्च पूर्वकॢप्तक्रमेषु हसकलह्रीं इत्याकारकेषु
ध्रुववर्णेषु चतुर्द्विद्वयेकसङ्ख्यावर्णास्तान् सङ्खयायै निष्कास्य
पृथक् लिखेत् ॥५॥
यथा वाग्बीजात्मकबीजचतुर्थे लकारः ॥६॥
सजिज्ञासितवृत्ते प्रथमो वाग्बीजात्मके द्वितीयः
सकार एव तत्र द्वितीयः ॥७॥
अथानयोः लकारसकारयोः पूर्वलिखितत्वात् परित्यागे
गणने वाग्बीजपञ्चम एव तृतीयो भवति ॥८॥
माययैव जिज्ञासितवृत्ते तृतीया कथकवर्गात्
द्वितीयोपात्तसकारपरित्यागेन गणनया ककार एव पूर्वो
भवतीति स तत्र चतुर्थः ॥९॥
वाग्बीजस्य प्रथमो हकारः स तत्र पञ्चमो भवतीति
लसह्रीङ्कह इत्याकारकं चतुरशीतितमं वृत्तं निष्पद्यते - इति
शिवम् ॥१०॥
इति रेणुकागर्भसम्भूत-श्रीदुष्टक्षत्रियकुलान्तक-
श्रीभार्गवोपाध्याय-जामदग्न्य-महादेवप्रधानशिष्य-
महाकौलाचार्य-श्रीमत्परशुरामकृतौ-कल्पसूत्रे
नष्टोद्दिष्टकथन नाम चतुर्दशः खण्डः समाप्तः ॥ १४॥