भक्तिस्तोत्रम्

प्रत्यक्षवस्तुविषयाय जगद्धिताय
विश्वस्थितिप्रलयसम्भवकारणाय ।
सर्वात्मने विजितकोपमनोभवाय
तुभ्यं नमस्त्रिभुवनप्रभवे शिवाय ॥१॥

सत्यं न वेद्मि किमहं यदगोचरोऽसि
वाचस्पतेरपि गिरां किमुतास्मदादेः ।
भक्तिस्तथापि भवतो गुणकीर्तनेषु
यन्मां नियोजयति किं तदहं करोमि ॥२॥

रवार्केन्दुवह्निमरुदात्ममहीपयोधि-
रष्टाभिरेव तनुभिर्भवता समस्ते ।
व्याप्ते जगत्यपरमिच्छति योऽत्र वक्तुं
कोऽन्यो हतत्रपतया सदृशोऽस्ति तेन ॥३॥

धृत्यादिभिः स्वतनुवृत्तिभिरेव यद्वद्
एको भवान् वहति संप्रति लोकमात्राम् ।
तद्वद् विभो यदि जगत्यपरोऽस्ति कश्चि-
न्निर्मत्सराः किमिति न प्रवदन्ति सन्तः ॥४॥

योगादपास्ततमसो भुवनत्रयेऽपि
मुख्या पितामहपुरन्दरविष्णवोऽपि ।
अद्यापि देव न विदन्ति कृतप्रयत्ना-
स्तत्वं तवेति तदहो महदिन्द्रजालम् ॥५॥

भावोद्भवस्थितिविपत्करणप्रवृत्तौ
संज्ञा विभिन्नरचनास्त्वयि सम्भवन्ति ।
साम्ये स्थितः प्रतिनिवृत्तसमस्तकार्यो
नेन्द्रो न विष्णुरसि नापि पितामहोऽसि ॥६॥

केचिद् भवन्तमनुपाधिमनामरूपं
विज्ञानमेव परमार्थतया प्रपन्नाः ।
अन्ये त्रिधातुपरिकल्पनया विशुद्ध-
मूचुः स्वशास्त्रसमयं परिपालयन्तः ॥७॥

साङ्ख्यैः समस्तजगदुद्भवकारणानि
प्रोक्तानि यानि खलु सत्त्वरजस्तमांसि ।
रूपाणि तान्यपि तवैव समग्रशक्तेः
किं तन्न यत् परिगतं भुवि शक्तिभिस्ते ॥८॥

नित्यं विनाशि यदरूपमनेकमेक-
मुग्रं प्रशान्तमगुणं गुणसन्निविष्टम् ।
संसारिणं वशिनमध्रुवमस्वतन्त्रं
देवं भवन्तमसकृत् कवयः स्तुवन्ति ॥९॥

वाचामतीतविषयो निरुपाख्यभावात्
प्रोक्तोऽसि शून्यमिति कैश्चिदसत्प्रतिज्ञैः ।
त्वामेव केचिदपि वाचकवाच्ययोगात्
सन्तं विशेषणवशात् परिकल्पयन्ति ॥१०॥

आद्यन्तयोस्त्रिभुवनस्य भवन्तमेव
यं वैदिकाः पुरुषमाहुरभेद्यमाद्यम् ।
भयस्तमेव जननप्रलयान्तराले
संसारजालमिति जातविकारमूचुः ॥११॥

आत्मानमात्मनि यदा स्वयमात्मनैव
संयम्य तिष्ठसि निमीलितसर्वशक्ते!।
लीनं तदा त्वयि जगत् खलु तावदास्ते
यावत् तवोद्भवति नाथ पुनः सिसृक्षा ॥१२॥

त्वत्तः परं जगति नाथ न चास्ति किञ्चि-
न्नाणुः क्वचिन्न च महान् भवतः सकाशात् ।
सर्वात्मकोऽसि भवतैव समस्तमेत-
दन्तः कृतं ननु जगन्मणिनेव सूत्रम् ॥१३॥

चेतांसि यानि सुखदुःखविशेषभाञ्जि
ये च प्रधानपरिणामविकारभेदाः ।
त्वं देव जन्मनि पुनः प्रलये च तेषां
हेतुः समस्तपयसामिव तोयराशिः ॥१४॥

अस्तास्त्वया सुरगुरो! स्वतनौ यदैव
स्वात्मानलानिलजलावनिचन्द्रसूर्याः ।
लोकेऽपरस्य भवता ननु कारणस्य
मूले तदैव निहितः सकले कुठारः ॥१५॥

स्तौति प्रसह्य तव षोडशधा विभज्य
मूर्तिं प्रमाणरचनो मुनिरक्षपादः ।
द्रव्यादिवस्तुरचनाभिरुपात्तभेदै-
र्वैशेषिके कणभुजाऽपि ननु स्तुतोऽसि ॥१६॥

बध्नाति काचिदपि शक्तिरनन्तशक्तेः
क्षेत्रज्ञमप्रतिहता तव पाशजालैः ।
ज्ञानासिना च विनिकृत्य गुणानशेषा-
नन्या करोत्यभिमुखं पुरुषं विमुक्तौ ॥१७॥

एकां बत च्युतसमस्तभवप्रवृत्ति-
माहुर्विमुक्तिमिति शान्ततमामवस्थाम् ।
स्थित्युद्भवप्रलयिनीमपरामवस्थां
संसारिणीमिति वदन्ति तवैव सन्तः ॥१८॥

अज्ञानतीव्रतिमिरोपहतप्रकाशा-
स्त्वद्दूषणं प्रति विनष्टधियोऽपि सन्तः ।
तावत् त्यजन्ति न भवं भगवन्स्त्वयैव
यावत् स्वशक्तिविभवैर्न विबोधिताः स्युः ॥१९॥

गुह्यं गुहाश्रयमजं परमं पवित्र-
मेकं विभुं सकलवाङ्मयबीजमाद्यम् ।
सम्यक्प्रयुक्तमभिवाञ्छितहेतुभूत-
माहुर्भवन्तमपरे ननु शब्दतत्वम् ॥२०॥

तीर्थक्रियाव्यसनिनः स्वमनीषिकाभि-
रुत्प्रेक्ष्य तत्त्वमिति यद्यदमी वदन्ति ।
तत्तत् त्वमेव भवतोऽस्ति न किञ्चिदन्यत्
संज्ञासु केवलमयं विदुषां विवादः ॥२१॥

सर्वज्ञबीजमविकारमलुप्तशक्तिं
निश्रेयसाभ्युदयमार्गविधानहेतुम् ।
त्वामेव देव! गुरवः प्रथमेऽपि सम्य-
गाराध्य तीर्थकरभा महिमानमापुः ॥२२॥

सर्वज्ञता यदपि लक्षणया परस्य
मुख्या तथापि भवतः परमेश्वरत्वात् ।
स्वातन्त्र्यमप्यनुपचारमुपैति योगं
त्वय्येव नाथ जगतः खलु कर्तृभावात् ॥२३॥

दृश्येत कश्चिदधिगच्छति वस्तुजात-
मन्योऽनुमानसमयैरपरोऽपि शब्दैः ।
प्रत्यक्षवत्तु भवतः पुनरक्रमेण
सर्वं करामलकवद्विदितं प्रमेयम् ॥२४॥

अस्यात्मनो विषयिणः परतन्त्रवृत्ते-
रस्याश्च नाथ जगतः प्रकृते परायाः ।
संयोजने च विरतौ च परोऽसि हेतुः
संसारचक्रपरिवर्तनयन्त्रवाहः ॥२५॥

कुर्वन् मुहुः स्वयमतन्द्रितयाऽपि बुद्ध्या
कर्माणि शास्त्रसमयोपनिबन्धनानि ।
संयुज्यते समुचितेन तु यत्फलेन
तच्चेष्टितस्य फलमप्रतिमं तवैव ॥२६॥

उत्साहशक्तिरहितान् विकलानपुण्यान्
मन्दान् निरस्तसमयानघृणानसत्यान् ।
आवाञ्छितेन विनियोजयता फलेन
लुप्तस्त्वया पुरुषकारविशेषवादः ॥२७॥

कर्माणि वेदविहितानि सुखप्रदानि
प्रेत्यैति तत्फलमिदं फलमन्तवच्च ।
त्वच्छासने सुखमनन्तमशेषदोष-
प्लोषाय भक्तिविहितां प्रणतिं यदाहुः ॥२८॥

प्राकाम्यमात्मनि यदा प्रकटीकरोषि
व्यक्तीः प्रतिक्षणमनेकविद्या दधानः ।
त्वय्येव सोऽपि भगवन्! भजतेऽर्थवत्तां
प्रायो विदग्धरचितः क्षणभङ्गवादः ॥२९॥

यत्तीर्थिकैर्जगति जन्मभिरप्रमेयै-
र्नासाद्यते पदमिति स्वमतेषु गीतम् ।
बुद्ध्येकजन्मिकमिति ब्रुवतां विगृह्य
तेषां त्वया ननु कृतश्चरणः शिरस्सु ॥३०॥

लुब्धा मलीमसधियः समयादपेता
रागोपरक्तमनसो वशिनोऽप्यसन्तः ।
त्वच्छासने विहितलिङ्गपरिग्रहेण
मुच्यन्त इत्यतिमहांस्तव सिंहनादः ॥३१॥

अव्याहतस्य भगवन्! भवदागमस्य
चिन्तामणेरिव महानसमः प्रभावः ।
सम्यग् विधानविहितां यदवाप्य दीक्षां
ज्ञानादृतेऽपि खलु केवलतामुपैति ॥३२॥

ज्ञानं तिरस्कृतमिदं पशुवासनाभि-
रास्तां यदात्मनि विमुक्तिफलस्य बीजम् ।
तद्वारिणेव भगवन्! भवदागमेन
सम्पादितं भवति मोक्षफलप्रसूत्यै ॥३३॥

जन्तौ यदा तव कदाचिदनुग्रहेच्छा
क्षीणाशये भवति जन्मभिरप्रमेयैः ।
संसारजालमतिवाह्य तदैव शान्ति-
मात्यन्तिकीं व्रजति बोधविवर्जितोऽपि ॥३४॥

एतच्चतुर्दशविधं भुवनं समस्तं
संसारमण्डलमवान्तरभेदभिन्नम् ।
त्वं पासि हंसि विदधासि यदृच्छयेति
मत्वा न लिप्यत इति प्रवदन्ति सन्तः ॥३५॥

ऐश्वर्यमप्रतिहतं सहजो विराग-
स्तृप्तिर्निसर्गजनिता वशितेन्द्रियेषु ।
आत्यन्तिकं सुखमनावरणा च शक्ति-
र्ज्ञानं च सर्वविषयं भगवन्स्तवैव ॥३६॥

यत्नादुपात्ततपसोऽपि हि यद् दुराप-
मात्यन्तिकं सुखमपास्तसमस्तदुःखम् ।
नीताः खरोष्ट्रतरवोऽपि यदित्यहो ते
स्वातन्त्र्यमप्रतिहतं भुवनत्रयेऽपि ॥३७॥

येनामलस्फुरितरत्नशिखावितानो
हेमीकृतो निपतता सकलः सुमेरुः ।
तस्यातुलं फलमिदं तव शुक्रविन्दो-
रेकस्य यत्कनकभूषणमाप लोकः ॥३८॥

कालेन सञ्चितमपुण्यमनन्तकल्पं
लोकत्रयस्य यदभूत् त्रिपुरप्रकारम् ।
दग्धं त्वया तदिति सम्यगवेत्य कस्य
मूढादृते भवति न त्वयि पक्षपातः ॥३९॥

क्षीरोदसारमथनप्रतिलब्धजन्म
वित्रासितत्रिदशसंहतिकालकूटम् ।
निर्मत्सरेण पिबता जगतो हिताय
पीतस्त्वयैव सकलो ननु साधुवादः ॥४०॥

शान्तात्मनाऽपि भगवन्! भवता प्रसह्य
नेत्रोद्भवेन दहता दहनेन कामम् ।
अल्पीयसोऽपि महतां समतिक्रमस्य
मन्ये जनाय विषमः कथितो विपाकः ॥४१॥

स्नेहाद् विधाय दयितां वपुषोऽर्धभागे
धुर्यस्तथापि भगवन्! शमिनां त्वमेव ।
त्रैलोक्यविस्मयकृतां तव चेष्टिताना-
मद्यापि कश्चिदपि नानुकृतिं करोति ॥४२॥

उच्चैस्तिरस्कृतमिदं भुवनं समस्तं
योगप्रभावजनितेन बलेन येन ।
तस्य प्रजापतिसुतस्य हृतः प्रसह्य
गर्वस्त्वयेति बत कस्य न विस्मयोऽत्र ॥४३॥

अङ्गुष्ठकेन भवता विनिपीडितस्य
यस्यासवो न विगताः सहसा कथञ्चित् ।
यत्नात् स एव हरिणा विजितश्चिरेण
नीत्या दशानन इति क्व नु विस्मयोऽयम् ॥४४॥

मन्दाकिनीकनकपङ्कजपारिजात-
पुष्पाधिवासितजला नभसः पतन्ती ।
लग्ना तुषारकणिकेव जटाग्रभागे
केनापरेण भवतेव धृताऽनुगृह्य ॥४५॥

आस्तां तवान्यदपि तावदतुल्यकक्ष्य-
मैश्वर्यमीश्वरपदस्य निमित्तभूतम् ।
त्वच्छेफसोऽपि भगवन्! न गतोऽवसानं
विष्णुः पितामहयुतः किमुतापरस्य ॥४६॥

श्वेतस्य मृत्युदशनान्तरवर्तिनोऽपि
सूनापशोरिव वधावसरे स्थितस्य ।
प्राणान् निगृह्य भवता यदकारि तस्य
तत्कस्य विस्मयमलं न करोति लोके ॥४७॥

प्रीतेन यद्वदुपमन्युरपास्तमन्युः
क्षीरोदसंविभजनेन कृतस्त्वयाऽसौ ।
तद्वद्विभो! यदि जगत्यपरोऽस्ति कश्चि-
न्निर्मुच्य मत्सरममी प्रवदन्तु सन्तः ॥४८॥

वृत्रद्विषः सकुलिशस्य भुजस्य शक्ति-
रुत्तम्भिता विहसता भवता यथैव ।
पूष्णस्तथैव दशनेषु भगस्य चाक्ष्णो-
र्दक्षस्य च क्रतुफले ममता निरस्ता ॥४९॥

विष्णुप्रजापतिपुरन्दरलोकपालै-
स्तिर्यक्सुरासुरनरैरपरैश्च दिव्यैः ।
लोके यथा पशुपते! तव कल्पितानि
स्थानानि तद्वदपरस्य वदन्तु कस्य ॥५०॥

शक्रात्मजस्य निजशार्ङ्गरथाङ्गपाणौ
कृष्णे स्थितेऽपि शकलीकृतदानवेन्द्रे ।
द्रोणापगेयकृपकर्णभयार्दितस्य
शं शङ्कर त्वमकृथा भृशमर्जुनस्य ॥५१॥

आराधितेन भगवन्! भवता हिरण्य-
वृष्टिं मरुत्तनृपतेः किरता यियक्षोः ।
ये ख्यापिता जगति भक्तजनप्रसादा-
स्तन्नाद्भुतं तव विभो! परमेश्वरत्वम् ॥५२॥

तीव्रव्रतस्य कणधूमनिपानतप्त-
सर्वेन्द्रियस्य भवता भृगुनन्दनस्य ।
तुष्टेन शर्म यदकारि तदा स शुक्रः
शीतोष्णवातजलदैर्दिवि भासमानः ॥५३॥

एतानि पासि भुवनानि यदा विगृह्य
सेयं विभूतिरतुला तव तावदास्ताम् ।
दक्षप्रसूतिमपि ते भुवनत्रयेऽपि
कश्चिन्न वेत्ति भवता सह को विवादः ॥५४॥

उन्मार्गवर्ति गुण दोषविवेकमन्द-
मुग्रं मलीमसमसंयतमल्पसारम् ।
भीतार्तिनाशन दयापर लोकनाथ
देव प्रसीद मम चित्तमिदं प्रशाधि ॥५५॥

एतानि नाथ! चपलानि दुराशयानि
लुब्धानि रम्यविषयोपनिबन्धनानि ।
दुर्दान्तवाजिसदृशान्यविधेभावाद्
वश्यानि मे कुरु सदैव षडिन्द्रियाणि ॥५६॥

नन्दीश्वरस्य मनुजस्य सतोऽतिकष्टं
कालेन मृत्युमचिरेण निनीषितस्य ।
सर्वात्मनाऽऽत्मसमता यदकारि तुष्ट्या
नाश्चर्यमेतदभवन्न च भावि नास्ति ॥५७॥

संसारपाशवशमेतदनीशमीश!
मिथ्याकुतर्कतिमिरोपहतप्रकाशम् ।
चेतो मम क्षपितमन्मथ! दग्धकाल !
सत्सेविते पथि नियोजय देवदेव! ॥५८॥

कायानुबन्धिभिरनेकविधैरपायै
रागादिभिश्च मनसि प्रतिलब्धभावैः ।
मूढः पृथक् पृथगहं प्रविलुप्यमान-
स्त्वत्तः परं कथय कं शरणं व्रजामि ॥५९॥

आयासकेन खलु कामपिशाचकेन
क्रोधग्रहेण च पुनर्निरवग्रहेण ।
ग्रस्तस्य विक्लवधियः प्रविमुक्तिहेतो-
र्यत्कृत्यमत्र मम तत्र तवैव शक्तिः ॥६०॥

या सा जगत्परिभवस्य निमित्तभूता
हेतुः स्वयं सुरपतेरपि लाघवस्य ।
सा मां विडम्बयति नाथ! सदैव तृष्णां
भिन्धि प्रसह्य भगवन्नपुनर्भवाय ॥६१॥

येनावृतः पशुरयं हृतबोधशक्ति-
स्तत्त्वं न वेत्ति जगते हितमात्मने वा ।
छिन्धि प्रसह्य भगवन्! मम तत्समस्त-
मज्ञानजं तिमिरमस्तु महान् प्रकाशः ॥६२॥

सर्वापदां निलयमध्रुवमस्वतन्त्र-
मासन्नपातमविवेकमसारमज्ञम् ।
यावच्छरीरकमिदं न विपद्यते मे
तावन्नियोजय विभो! कुशलक्रियासु ॥६३॥

यत् खिद्यते कमलयोनिरपि स्तुवानः
साक्षाच्चतुर्भिरपि नाम मुखैर्भवन्तम् ।
तत् के वयं तव गुणस्तवनक्रियासु
भक्तिः प्रमाणमिति सर्वमिदं क्षमस्व ॥६४॥

कृत्वा मया तव नुतिं जगदेकबन्धो!
भक्त्या स्वबुद्धिसदृशीमवधूतनाम्ना ।
पुण्यं यदल्पमपि किञ्चिदुपात्तमत्र
लोकस्य तेन भगवन्स्त्वयि भक्तिरस्तु ॥

इति श्रीमदवधूतसिद्धविरचितं भक्तिस्तोत्रं समाप्तम् ।