श्रीदत्तलीलामृताब्धिसार - द्वितीयलहरी

श्री वासुदेवानंद सरस्वती स्वामी महाराज यांनी रचलेल्या या पोथीत श्री गुरूदत्तांच्या अगाध लीलांचे वर्णन केले आहे.


द्वितीयलहरी

श्रीगणेशाय नमः । श्रीदत्तात्रेयाय नमः ॥

असा राजा राज्य करी । त्या ये वैराग्यलहरी । राज्य टांकी दूरी धरीं । ज्ञानाब्धीतें ॥१॥

ज्ञानाब्धी श्रीदत्तात्रेय । राजा येतां मोनी होय । उभा राजा चिंती पाय । अपायघ्न ॥२॥

ऐसे किती दिन गेले । दत्तें ध्यान न सोडीलें । भूपें स्तवा आरंभिलें । भ्यालें मन ॥३॥

येती देवर्षी प्रभातीं । नित्य वंदूनि ते जाती । शांततपा कुंडी हातीं । धरी राहे ॥४॥

एके दिनीं उठे दत्त । कुंडी घेयी शौचा जात । यथाविधी होतां पूत । शिष्य आला ॥५॥

त्याणें सामग्री दीधली । दत्तें नित्य क्रिया केली । धारणा ही आरंभिंली । पैली जैसी ॥६॥

शिष्य म्हणे राजा येथ । प्रायोपवेशनें त्रस्त । देतों अणी इच्छी वित्त । दत्त म्हणे ॥७॥

राजा वदे पुरे आतां । परीक्षा हे गुरुनाथा । ज्ञानांविना नसे आस्था । आतां मला ॥८॥

मृत्यु माझा आज्ञाधार । देव माझे अनुचर । रिद्धिसिद्धीचें मी घर । हें त्वां केलें ॥९॥

राज्यलक्ष्मी पुत्र नारी । आप्‍त होती अंती दूरी । नको वार्ता यांची हरी । तारी शिष्या ॥१०॥

शास्त्रें झाला मला भ्रम । प्रत्येकाचें भिन्न वर्म । दत्त बोले एक धर्म । सर्वशास्त्रीं ॥११॥

क्षुद्र शास्त्रें पढवितां । इंद्रें गुरुला पुसतां । तो त्या सांगे सात गाथा । ह्या त्या ऐक ॥१२॥

एक शिल्पी शास्त्राधारें । बांधी देवालयें घरें । दान धर्म तेथें बरें । नित्य होती ॥१३॥

आधिव्यापी कोणा नोहे । ऐसें त्याचें कौशल्य हें । रुचे सर्वां धन लाहे । वाहे धर्मी ॥१४॥

मरोनी घे स्वर्गसुख । पुढें राजा तो धार्मिक । पुनः झाला विप्र चोख । ब्रह्मनिष्ठ ॥१५॥

एक विप्र स्मारशास्त्री । जगीं धुंडे शास्त्रोक्‍त स्त्री । एका राये कांता पुत्री । त्या दाविली ॥१६॥

आली तेव्हां त्याला मूर्च्छा । कन्या करी त्याची इच्छा । राजा तैसी त्यांची वांच्छा । पूर्ण करी ॥१७॥

राज्यार्धेशी कन्या देयी । खुशी झाला तो जांवयी । स्माररंगें रंगी घेयी । तीशीं भोग ॥१८॥

नरादिब्रह्मांतानंद । रती ते घे प्राज्ञ मंद । ते नेणें तो अंतीं खेद । घे न शांती ॥१९॥

कलई संयोगें ह्याला । मोही मोहीं म्हणे ज्याला । ये अन्योन्या मोह आला । याला तैसा ॥२०॥

अंतरतां होती कष्टी । परस्परां एक दृष्‍टी । होती आनंदाच्या गोष्‍टी । पोटीं प्रेम ॥२१॥

ऐशा आनंदें तो मेला । सस्त्रीक गंधर्व झाला । तेणें शंभू तोषविला । ख्याला गातां ॥२२॥

शिवें ब्रह्मलोका नेला । तेथें घे क्रममुक्‍तीला । तेव्हां दोष या शास्त्राला । आला कैसा ॥२३॥

वेदशर्मा गोदावासी । शांत दांत सुत त्यासी । होता सात भूतें त्यासी । ग्रासियेला ॥२४॥

पडे रडे उडे हंसे । खायी गाई न्हायी असे । सात भाव करीतसे । पिसेपणें ॥२५॥

नाना उपाय योजिलें । भूत एकही न गेलें । एके दिनी भिक्षू आले । दुर्गंधांगी ॥२६॥

विप्र भिक्षा देतां छवी । त्याची देखे जेवीं रवी । पळे भिक्षू विप्र जवी । धावे पाठीं ॥२७॥

मार गाळी सोसी जेव्हां । दत्त दावी रुप तेव्हां । विप्र वदे पुत्राला व्हा । प्राणदाते ॥२८॥

दत्त सात मंत्र सांगे । रोज एक एक सांगे । त्याच्या कानीं ह्यानीं वेगें । भूतें जाती ॥२९॥

ऐसे सांगोनी हो गुप्‍त । विप्रें तैसें केलें व्यक्‍त । रोज रोज एक तप्‍त । भूत गेलें ॥३०॥

एका एका योगें जसे । मनोमल जाती तसे । जो जो जाई त्याची नसे । ती ती चेष्‍टा ॥३१॥

फट्‌कारानें उच्चाटितां । राक्षस ही हो धांवता । भूताद्याची कैंची वार्ता । उच्चाटनें ॥३२॥

पुत्र झाला पूर्ववत । अभ्यासें हो जीवन्मुक्‍त । मंत्रशास्त्रें साधनांत । हीत हें हो ॥३३॥

मातापुरीं विष्णुदत्त । करी कर्म मीमांसोक्‍त । त्याचे अंगणीं अश्‍वत्थ । गुप्‍त असे ॥३४॥

ब्रह्मराक्षस त्या वृक्षीं । विप्रदत्त बळी भक्षी । न देती जे त्यां तो शिक्षी । रक्षी विप्रा ॥३५॥

शुद्धान्ने ये त्या शांतता । वर दे तो विष्णुदत्ता । भार्यामतें मागे दत्ता । दावीं ऐसें ॥३६॥

बोले राक्षस हें जरी । मला साक्षात् नोहे तरीं । दूरी दावीं स्वार्थ करी । फेरी वारी ॥३७॥

एके दिनीं विप्रा भूत । दावी मद्यापणीं दत्त । विप्र पाहे म्हणे मत्त । दत्त न हा ॥३८॥

गुप्‍त झाला तो तात्काळ । विप्र ताडी स्वकपाळ । भूत बोले दोन वेळ । दावीं पुनः ॥३९॥

भूत बोले एके दिनीं । आहे दत्त तो स्मशानी । विप्र गेला तेथें हाणी । त्यातें दत्त ॥४०॥

मागें होतां दत्त गुप्‍त । झाला विप्रा वदे भूत । पुनः दावीं हो तूं सक्‍त । पदीं धैर्यें ॥४१॥

पुनः दावी एके दिनीं । कुत्र्यां काकां दे छेदूनी । खरमांस त्या जावूनी । दत्ता पाहें ॥४२॥

पुसे काय कार्य तरी । सांगे श्राद्धी क्षण करीं । तरोनी तूं मला तारीं । वारी भवा ॥४३॥

पत्‍नी बोले व्हा सादर । विप्र म्हणे सोडीं दर । जांता दत्तपदीं फार । मार दे त्या ॥४४॥

वदे दत्त सोडीं पाद । तो बोले पुरवीं छंद । क्शण घेयी दर्शश्राद्धा । सिद्ध करीं ॥४५॥

दत्त म्हणे नष्‍ट भ्रष्‍ट । मी अस्पृष्‍ट तूं रे शिष्‍ट । विप्र म्हणे ब्रह्मनिष्‍ठ । वरिष्‍ठ तूं ॥४६॥

दत्त रुप दावी होती । श्‍वान काक श्रुतिस्मृती । वदे विप्र माझी मुक्‍ती । होती झाली ॥४७॥

दत्त बोले मी यें विप्र । पंक्‍तियोग्य सांगें क्षिप्र । तेव्हां ये तो हर्षे विप्र । सांगे भुता ॥४८॥

भूत बोले सूर्याग्नीतें । योजीं तोही घरीं स्त्रीतें । सर्व सांगे ती पाकातें । शीघ्र करी ॥४९॥

अन्नपूर्णा ज्याच्यापाशीं । तो श्रीदत्त ये त्यापाशीं । सरसान्नाची हो राशी । दासी सिद्धीं ॥५०॥

येवोनी श्रीदत्त बोले । विप्र अद्यापी न आले । पत्‍नी आसन दे बोले । बैसा येती ॥५१॥

ये ती बाहेर प्रार्थुंनी । बा हे सूर्या तो घेवुनी । विप्ररुपा त्या आसनी । बैसवी ती ॥५२॥

दत्त वदे देवस्थानीं । कोण विप्र तें ऐकुनी । प्रार्थी अग्नीतें येवूनी । तोही बैसे ॥५३॥

मग सांग श्राद्ध केलें । सर्व देव तृप्‍त झाले । पितरही मोक्षा गेले । बोले विप्र ॥५४॥

ब्रह्मराक्षसोपदेशें । झालें दर्शन हें असें । दत्ता ध्यान मनीं ठसे । ऐसें करी ॥५५॥

दत्त वदे मी त्वच्चिता । न सोडीं दे मदुच्छिष्‍टा । भूता तो तूं स्त्रीही आतां । मुक्‍तता घ्या ॥५६॥

दत्त विद्या सूर्य यान । अग्नी सिद्धी दे ते तीन । गुप्‍त झाले धरी ध्यान । ब्राह्मण तो ॥५७॥

उच्छिष्‍टें हो भूत मुक्‍त । विप्र झाला प्रेष्‍ठ भक्‍त । आचरितां मीमांसोक्‍त । मुक्‍त हो कीं ॥५८॥

गोदातीरीं हरिशर्मा । विशीं भोगी पूर्वकर्मा । देवद्रोहें सहगुल्या । जल्मा आला ॥५९॥

त्यांत क्षय द्वादशाब्दीं । ब्रह्मघातें षोडशाब्दीं । जलोदर पुढें त्र्यब्दीं । जीर्णज्वर ॥६०॥

हो षण्मासें अतिसार । चों मासानें भगंदर । त्रिदोष शेखीं थोर । मारक जो ॥६१॥

तत्स्त्री जायी विष्णुदंत्ता । शरण तो प्रायश्‍चित्ता । योजी कर्मविपाकोक्‍ता । स्त्रीकरवीं ॥६२॥

जों जों प्रायश्‍चित होत । रोग तों तों होयी नष्‍ट । त्रीदोषा वैद्यशास्त्रोक्‍त । मात्रा पाजी ॥६३॥

विप्र झाला रोगमुक्‍त । मंत्र दे त्या विष्णुदत्त । त्याणें विप्र झाला सक्‍त । दत्तपदीं ॥६४॥

रोग जातां पुष्‍टी रसें । माया जातां ज्ञानें तसें । श्रेय तदर्थ हे असे । शास्त्रोपाय ॥६५॥

एक माता रोग होतां । निंब पाजी निजसुता । तो न पिये लाडू देतां । पीता झाला ॥६६॥

तैसी फलश्रुती गौण । हें जाणे त्या ज्ञानपूर्ण । बाणें नेणें त्या भ्रमण । ये शास्त्रार्थी ॥६७॥

लोकां प्रवृत्ती हो लाडू । भासे निवृत्ती ती कडू । आर्ता दावी फळ लाडू । श्रुतिमाता ॥६८॥

जगीं किंवा स्वर्गीं भोग । प्रयोग कीं शत्रू भंग । करावया हें शास्त्रांग । सांग कसें ॥६९॥

एक देवदत्त देशीं । जातां मागें तत्स्त्रीपाशीं । घेवोनी पतिरुपासी । झोटिंग ये ॥७०॥

म्हणे जाणें ज्या कार्यासी । तो भेटला वेशीपाशीं । परतलों मी शीघ्रेंशीं । प्राणप्रिये ॥७१॥

अशी तिशीं घाली भूली । भार्या सत्य समजली । भोग देतां ती भागली । आली शंका ॥७२॥

मोठी त्याची भोगशक्‍ती । पोटीं ठेवी लाजेनें ती । दाटी शोकें तो मासांती । पती आला ॥७३॥

पिसा म्हणे त्या तूं कोण । विप्र म्हणे मी ब्राह्मण । माझे घरीं तूं रे कोण । मद्रूपानें ॥७४॥

तो म्हणे मी घरधनी । तूं कपटी जा येथूनी । तें ऐकोनी विप्र हाणी । तोही त्यातें ॥७५॥

ग्रामीं लोकां झाला खेद । त्यांच्या रुपा नसे भेद । विष्णुदत्तापाशीं वाद । तोडूं चला ॥७६॥

म्हणोनी ते तेथें आले । विष्णुदत्त त्यांतें बोले । तुल्यरुप दोघां भले । तुल्यध्वनी ॥७७॥

एक सत्य एक धूर्त । दावील हें आतां दत्त । विप्रा श्‍वेत भूता रक्‍त । रेखी मुद्रा ॥७८॥

पुसे एका एका भिन्न । घर वस्त्र धन धान्य । स्त्रीचें लक्षण सामान्य । सांगे विप्र ॥७९॥

इटा कौलें वासे धन । कणसंख्या पात्रमान। स्त्रीचें बाह्यांतर्लक्षण । भूत सांगे ॥८०॥

तो संशय लोकां झाला । विप्र म्हणे या क्षेत्राला । फिरोनी ये पूर्वी त्याला । सत्य मानूं ॥८१॥

क्षणे भूत ये दे खूण । विप्रा लागे अर्धां दिन । म्हणे त्यांतें सांगा खूण । ह्या नगाची ॥८२॥

विप्र षडयामें ये भूत । यामार्धें लोक म्हणत । नर नोहे हांची भूत । विप्र म्हणे ॥८३॥

या कुंडीच्या तोटींतून । ये तो घे स्त्री हें ऐकून । रिघे भूत तद्वंधन । विप्र करी ॥८४॥

ॐ हुं फट् भो महाविरा । भूता बांधीं बांधीं वरा । भूमीतळीं गाडी वरा । शिळा ठेवी ॥८५॥

लोकां म्हणे विष्णुदत्त । येंतां ओळखिला भूत । खात्री व्हाया क्रम येथ । हा दावीला ॥८६॥

सर्वां झाला महानंद । ऐसा शास्त्रें जातां खेद । लाभे खरा परानंद । भेद नुरे ॥८७॥

एका विप्रा झाला सुत । पूर्वीचा तो योग भ्रष्‍ट । उन्मत्तसा तो वर्तत । संग भयें ॥८८॥

मोठा होतांहीं तो नेणें । मळ-मूत्र खाणेंपिणें । कोणी म्हणे भूतभेणें । ऐसा हो कीं ॥८९॥

सर्वोपाय तातें केले । ते ते सर्व वायां गेले । विष्णुदत्तापाशीं नेलें । त्या बाळातें ॥९०॥

त्याणें ज्ञानी ओळखिला । लोका म्हणे तुम्ही चला । बोले त्याला कां ह्या लीला । मुला केल्या ॥९१॥

कोणाचा तूं कोठें जासी । वाटे भय मोठें घेसी । आई-बापा कां न देसी । पुत्रसूख ॥९२॥

बाळ वदे हा एकला । सबाह्यांतरीं भरला । जाणें येणें नसे ह्याला । संबंधही ॥९३॥

भक्त वदे सत्य हेंची । तरी भीती का संगाची । चेष्टेपरी घे लोकांची । राहाटी तूं ॥९४॥

घरीं जारिणी वावरे । तिचें चित्त जारीं ठरे । ज्ञाता तेवीं क्रिया चरे । ब्रह्मी लीन ॥९५॥

यांत त्याचा नसे तोटा । उपकार आणि चेष्टा । दोनी लाभे ब्रह्मनिष्‍ठा । नीति शास्त्रें ॥९६॥

मग बाळ सोडी खोडी । ब्राह्मणी त्या जेवूं वाडी । अन्न खातां तें दे दडी । भीती त्याची ॥९७॥

पिता पाहे शांत सुता । म्हणे घालविलें भूता । वंदुनी ते विष्णुदत्ता । जाती घरा ॥९८॥

भ्रममात्र हा संसार । यांत शास्त्रें मिळे सार । सारें भवपारावार । पार होई ॥९९॥

शास्त्रैक्यार्थ सात गाथा । गुरु सांगे देवनाथा । मग दत्तपदीं माथा । राव ठेवी ॥१००॥

इति श्रीदत्तलीलामृताब्धौ सप्‍तगाथाख्या द्वितीयलहरी संपूर्णा । ओव्या ॥२००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2008-03-10T22:50:49.6300000