पंचम स्कंध - अध्याय दुसरा

श्रीगणेशायनमः । जातांचिदैत्यदूत । देवापाचारीशक्रत्वरित । पावकयमसोमवात । कुबेरादिसर्व आले ॥१॥

मघवासांगेमहिषवृत्त । म्हणेरभपुत्रमदोन्मत्त । पदटाकींम्हणेत्वरित । यथेष्टजायनिघोनी ॥२॥

अथवायावेंशरण । दयाळूतोकरीलपालन । एवंदूतवदोन । गेलानिःशंकतयाचा ॥३॥

ब्रम्हवरेंरेडामाजला । उपायपाहिजेयोजिला । दानसंधीनीचाला । करणेंअसेंनिरर्थक ॥४॥

बलाबलओळखून । शाहणेकरितींरण । भेदेंनाकळेमूर्खजन । हातोप्रत्यक्षटोणगा ॥५॥

सर्वांहीविचारकरुन । राज्यकरावेंरक्षण । यावदुपायचालेपूर्ण । भक्तिव्यमुख्य असे ॥६॥

परीतेपूर्वींनेणवे । पदहीसहसानसोडवे । शरणपशूसकेवींजावें । लोकमान्यहोऊनी ॥७॥

व्यासह्मणेनृपती । एवंवदोनीशचीपती । सर्वांचीघेऊनसंमती । गुप्तदूतप्रेषिला ॥८॥

सैन्यपाहूनीयादूत । कळवीयेऊनीत्वरित । शक्रेंऐकूनिमात । विस्मितझालामानसी ॥९॥

मगसर्वांसंहएकांती । सवेंघेऊनवाचस्पती । मंत्रकरीशचीपती । प्रार्थीगुरुसीतेंधवा ॥१०॥

म्हणेजीगुरुराया । संकटसमईंबुद्धीद्याया । योग्य आम्हांसीविप्रवर्या । जेंवीशुक्रदैत्याते ॥११॥

युद्धायेतसेमहिषासुर । मंत्रबळेंरक्षीसुर । केवीकरावाविचार । सांग आम्हांयेसमई ॥१२॥

गुरुबोलेपुरंदरा । स्वस्थहोयघरीधीरा । उद्योगकीजेदेववीरा । दैवाधीनसुखदुःख ॥१३॥

प्राप्तहोतांसंकट । उपाययकीजेबळकट । जाणुनीदैवबलिष्ट । निरुद्यमनव्हावें ॥१४॥

अंधपंगुखुळापिसा । निरुद्योगफिरेजैसा । शाहणाकदानव्हेंतैसा । झटोनिकार्यकरीतसे ॥१५॥

निरिच्छजेमुनिजन । जाणतीसर्वदैवाधीन । परीस्वमुक्त्यर्थसाधन । निरालस्येंकरिताती ॥१६॥

उद्योगकरितांनसेंसफल । दैवतेव्हांजाणप्रबळ । दोषनसेहोतांनिर्फळ । दैवाधीनम्हणोनी ॥१७॥

सुखदुःखदैवाधीन । समठेवावेंसदामन । श्लोककीजेसदापठण । विवेकहोयसहजची ॥१८॥

श्लोक । दुःखेदुखाधिकान्पश्ये सुखेपश्येसुखाधिकान्‍ । आत्मानहर्षशोकभ्यांशत्रुभ्यामिवनार्पयेत्‍ ॥१॥

अर्थ - दुःखहोतांआपणासी । पहावेतेव्हांबहुदुःखितासी । सुखहोतांअपणासी । सुखाधिकादेखिजे ॥१९॥

हर्षशोकत्रूचेंहातीं । कदानद्यावेंजीवाप्रती । धैर्यधरुनियाचित्तीं । स्वस्थसर्वदाराहावें ॥२०॥

आपणामिळालेंशिळेंअन्न । दुजयापडिलेंलंघन । सुखीआहेतयाहून । जाणोनिस्वस्थ असावें ॥२१॥

आपणाबैसायाहत्ती । मिळतांदेखिजेनृपती । तयासरसीममसंपत्ती । नाहींजाणूनीनहर्षांवे ॥२२॥

हर्षशोकहोतांदूर । ह्रदयीउपजेज्ञानांकुर । निर्गुणमीजाणोनीअंतर । सुखामाजीडोलवावें ॥२३॥

मनबुद्धिअहंकार । भूजलतेजसमीर । आकाशेंद्रियपरिवार । सहाविकारप्राणाचे ॥२४॥

एवंहेचोवीस । याहूनमीभिन्ननिर्विशेष । कारणहेंचिसुखदुःखास । मीतोप्रथकसदासुखी ॥२५॥

प्राणमन आणिशरीर । तिघांचेदोनदोनविकार । क्षुधातुषाशोकसाचार । मूर्छाआणिजरामृत्यु ॥२६॥

मीनिराळाओळखून । स्वस्थकीजेइंद्रामन । हेंमुख्यसुखसाधन । मोहाहंकारटाकिजे ॥२७॥

प्रपंचसुखपापमूल । दुःखतेचिपुण्यमूल । सुखतेंहोतांनिर्मूल । हर्षमानावापंडितीं ॥२८॥

बुद्धिवानतूंपुरंदरा । करुनियापूर्णविचारा । संदेहरुपकार्यसारा । दैवगतीनेणवे ॥२९॥

रण अथवादान । नसांगेमीतुजलागुन । करणेंतेपरिणामलक्षून । धीरधरुनीकरावें ॥३०॥

व्यासम्हणेभारता । ऐकूनवाक्येवृत्रजेता । जाऊनीसत्यलोकींतत्वता । शरणगेलाविधीशी ॥३१॥

सर्वांसहचतुरानन । शिवासहवैकुंठीजाऊन । विष्णुसीवृत्तकळवून । विचारकरितीसर्वही ॥३२॥

सर्वहीसज्जहोऊन । निघालेयुद्धालागून । हंसारुढचतुरानन । गरुडारुढनिघेहरी ॥३३॥

वृषारुढझालाशंकर । सेनापतिशिवकुमर । बैसोनियामोरावर । स्कंदनिघेमहाबळी ॥३४॥

शस्त्रास्त्रेंकरुनीधारण । पातलेकरावयारण । तोंवरीसैन्यघेऊन । महिषासुरपातला ॥३५॥

युद्धमाजलेंअपार । बाणखड्गमुसलतोमर । गदापरशुपट्टिशमुदगर । शूलचक्रहलशक्ति ॥३६॥

वर्षतातींअनेकशस्त्रें । एकमेकामारितीअस्त्रें । गजारुढेयेउनीचिक्षुरे । इंद्रामारीपांचबाण ॥३७॥

इंद्रेतेशरतोडुनी । अर्धचंद्रीएकाबाणी । मूर्छितपाडिलाधरणी । प्रधानशूरमहिषाचा ॥३८॥

महिषेंप्रेषिलाबिडालासुर । गजारुढ इंद्रासमोर । येउनीतेणेंपन्नासशर । इंद्रावरीप्रेरिले ॥३९॥

बाणतोडूनपुरंदर । वज्रेताडिलाकरीवर । स्वसैन्यीतोभयातूर । गजपळेबिडालाचा ॥४०॥

बिडालरथीबैसून । इंद्रासवेकरीरण । इंद्रेंजाणूनिदैत्यकठिण । जयंतासीपुढेंकेला ॥४१॥

पांचबाणेजयंत । पाडीबिडालामूर्छित । सारंथीतयामागेंनेत । ताम्रासुरपातला ॥४२॥

वरुणतयाशीयुद्धकरी । ताम्रवर्षेशरधारी । यमेंताडिलादंडेपरी । नचळेतोमहावीर ॥४३॥

अतिलाघवीताम्रासुर । बाणेझाकिलेसर्वसुर । देवीतोडूनीबाणनिकर । मूर्छितकेलाताम्राते ॥४४॥

दैत्यकरितीहाहःकार । जयशद्बेंगर्जतीसुर । कोपूनीधांवेमहिषासूर । गजारुढहोऊनी ॥४५॥

गदाघायेपुरंदर । ताडिलातेणेसत्वर । वज्रघायेंगदाचूर । करुनीधावेदैत्यावरी ॥४६॥

खड्गघेउनीमहिषधावे । दोघेक्रोधेझुंजतीसवे । अतिघोरचित्रबरवे । विस्मयकारकदोघेही ॥४७॥

तवदैत्येंमायारचिली । कोटिशाझालेमहिषबली । तैंसेनासर्वमर्दिली । इंद्रादिसर्वघाबरले ॥४८॥

तयाचामारनोहेसहन । हरिहारांचेंकरितीस्मरण । पातलेतवतीघेजण । सृष्ठिस्थित्यंतकारकते ॥४९॥

मायापाहूननारायण । सवेंसोडिलेंसुदर्शन । मायाविरालीतत्क्षण । तमजेवीसुर्योदयीं ॥५०॥

पाहूनितिघामहिषासुर । परिघहस्तधावेसत्वर । प्रधानेंतयाचात्रिक्षुर । उग्रास्यदुजाउग्रवीर्य ॥५१॥

असिलोमांत्रिनेत्रबाष्कल । अंधकताम्रबिडाल । युद्धकरितीतुमुल । अंधकधावेविष्णुवरी ॥५२॥

धारदिधलीपाषाणी । विषाचेंपाजिलेंपाणी । ऐशातिखटमहाबाणीं । ताडिलाशौरीअंधक ॥५३॥

बाणतोडीमुरारी । स्वयेंपांचबाणमारी । एवंअंधक आणिहरि । तुमुलकरितीसंग्राम ॥५४॥

इंद्राबाष्कलमहिषशंकर । त्रिनेत्र आणिसूर्यकुमर । महाहनूतैसाकुबेर । वरुण आणिअसिलोमा ॥५५॥

परस्परहेझूंजती । अंधकविष्णुबहुभांडती । पंनासदिवसदिनराती । नविरमतीएकक्षण ॥५६॥

अंधकेंगरुडताडिला । गदाघायेंबहुपीडिला । शौरीआश्वासीतयाला । दक्षिणकरेंस्पर्शोनी ॥५७॥

कोपेतेव्हांनारायण । दैत्यामारिसुदर्शन । अंधकेंस्वचक्रेकरुन । निवारिलेअनिवारतें ॥५८॥

असुरगर्जेदारुण । चक्रनिर्फलपाहून । शोककरितीदेवगण । विपरीतम्हणतीकाळहा ॥५९॥

हरीतेव्हांगदाझोकून । अंधकपाडिलामूर्छाधीन । त्तवधाविन्नलाकोपून । महिषासुरविष्णूवरी ॥६०॥

गदातयासामारिली । महिषासुरामूर्छाआली । सावधहोऊनीमहाबळी । परिघेमूर्छितकरीकृष्णा ॥६१॥

गरुडेंघेऊनीश्रीहरी । नेलारणापासूनीदुरी । दवबुडालेशोकसागरीं । महिषावरीरुद्रधावें ॥६२॥

शूलमारिलाशंकरें । चुकवूनीतोदैत्येश्वरें । शंकरासिअतित्वरें । शक्तिमारीगर्जोनी ॥६३॥

पुन्हामूर्छासांवरुन । युद्धाआलारमारमण । महिषेंतयादेखोन । महापर्वतझुगारिला ॥६४॥

पर्वततिलशःफोडून । महिषामारीसुदर्शन । पडेदैत्यमुर्छायेऊनी । सावधहोऊनीपुन्हाउठे ॥६५॥

मनुष्यरुपकरुन । दैत्यकरीसिंहगर्जन । हरीवाजवीपांचजन्य । त्रासलेअसुरतेधवा ॥६६॥

महिषेंसिंहहोऊन । कंठकेशातेफुलऊन । अतिशयेतेणेंगर्जोन । गरुडानखेंविदारिला ॥६७॥

नखेंविष्णूसीमारिली । महिषरुपेमहाबळी । श्रृंगेटोंचिलातेणेंहरी । विव्हलकेलातयानें ॥६८॥

भयभीतनारायण । केलेंतेणेंपलायन । पावलात्वरेनिजभुवन । अवध्यजाणोनीपळेरुद्र ॥६९॥

ब्रह्मागेलास्वलोकीं । धैर्यधरुनीसुरनायकीं । युद्धकेलेंबहुनेटकी । शतवर्षेंपर्यंत ॥७०॥

शेवटींदेवथकले । शौर्यवीर्यव्यर्थगेलें । इंद्रादिदेवपळाले । स्थानेंटाकुनीआपुली ॥७१॥

असुरांचाजयजाहला । महिष इंद्रपदींबैसला । यक्षकिंनरादिकींस्तविला । स्वर्गोपभोगभोगीतसे ॥७२॥

सूर्यचंद्रवायूवरुण । सर्वांचीहिरोनीस्थान । तेथेंतेथेंदैत्यनेमून । करीकार्येस्वतेजें ॥७३॥

हविर्भागदेतींब्राम्हण । स्वयेसेवीआपण । देवभोगितीदुःखदारुण । पीडाकरीनित्यतो ॥७४॥

एवंबहुकाळतेअमर । दुःखितकरितीसंचार । विनवूनिमगब्रम्हाशंकर । देव आलेवैकुंठा ॥७५॥

तेथीचाजोविचार । पुढिलेंअध्यायींसविस्तर । ऐकिजेश्रोतीसावध । रसभरितपुढेंपुढें ॥७६॥

बावीसश्लोकदोनशत । महिषासुराजयहोत । देवपळालेसमस्त । कथावर्णिलीसुरसही ॥७७॥

देवीविजयेपंचमेद्वितीयः ॥२॥