दशावतारचरित्रम् - परशुरामावतारः षष्ठः

बद्धे बलौ निश्चलधर्मसेतौ
भग्नेषु दैत्येषु निराश्रयेषु ।
बभूव निर्विघ्नं महोत्सवश्रीर्
विशल्यकल्याणवती त्रिलोकी ॥१॥

शक्रेण वृत्रे निहते सजम्भे
सुम्भे निसुम्भे प्रसभं भवान्या ।
जीर्णेऽप्यगस्त्येन समस्तलोक
शोकेऽथवा तापिनि सेल्वले च ॥२॥

चामुण्डया चण्डपराक्रमे च
ग्रस्ते च पातालततानतेन ।
रुरौ रणप्रच्युतरक्तबिन्दु
वृन्दोदरोद्यद्रुरुकोटिलक्ष्मी ॥३॥

गुहेन भिन्ने युधि तारके च
गजासुरे धूर्जटिनान्धके च ।
दैत्येषु चान्येषु हतेषु देवैर्
निःशङ्कमासीत्सुरराजराज्यम् ॥४॥

यातेऽथ काले शनकैर्विशाले
दैत्येश्वराः क्ष्मामवतीर्य सर्वे ।
क्रमेण ते दुर्मददस्युरूपाः
सपापशापाः क्षितिपा बभूवुः ॥५॥

शशास तस्मिन्समये महीयान्
महीपतिर्हैहेयवंशजन्मा ।
प्राज्योतिर्जितश्रीर्जगदर्जुनाख्यः
सहस्रबाहुः कृतवीर्यसूनुः ॥६॥

स्पर्धानुबन्धोद्धतदर्पयुद्ध
संनद्धधीरं दशकन्धरं यः ।
गदाग्रहेलाहतिनष्टचेष्टं
शय्याङ्कपर्यङ्कतले बबन्ध ॥७॥

अत्रान्तरे शौर्यनिधिर्भृगूणां
कुले विशाले जमदग्निपुत्रः ।
हरिस्तमः कुञ्जरपुञ्जभेदी
प्रतापदीप्तोऽवततार रामा ॥८॥

तस्योपदेष्टा भगवान्बभूव
शार्ङ्गे धनुर्वेदविधौ पिनाकी ।
आदानसन्धानदृढातिदूर
लक्ष्येषु दत्ताद्भुतलक्षशिक्षः ॥९॥

शस्त्रास्त्रविद्याविदितप्रकर्ष
सङ्घर्षयुद्धे जिततारकारिः ।
पुत्राधिकां वल्लभतां गुणेन
जगाम रामस्त्रिपुरान्तकस्य ॥१०॥

मदग्रहोदग्रगजासुरास्थि
विसंस्थुलाखण्डनखण्डधारम् ।
ददौ त्रिशूली परशुं स्वमस्मै
क्रूरं कुमारावजयेन तुष्टः ॥११॥

ततः कदाचिन्मृगयारसेन
स कार्तवीर्यः प्रविसारिसैन्यः ।
वनं विगाह्य क्षयेषुश्चक्रे
मृगद्वीपि मृगेश्वराणाम् ॥१२॥

मन्त्रद्विषां दुःसहमोहहेतुर्
दयादरिद्रं हृदयं सदैव ।
कर्षत्यलं शोणितमांसलुब्धा
धराधराणां मृगयापिशाची ॥१३॥

तुरङ्गसेनामृदितस्थलानि
शराहताशेषमृगद्विपानि ।
विश्वद्रुतोपद्रुतपादपानि
प्रविश्य चक्रे स तपोवनानि ॥१४॥

अथाश्रमाग्रं जमदग्निजुष्टं
भग्नद्रुमं रुग्णविविग्नसत्त्वम् ।
कृत्वा शनैः श्रान्तहयः स तस्थौ
विश्रामकामः कुसुमस्थलीषु ॥१५॥

होमावशेषैः सकुशैः पयोभिः
संवर्धितानां स कुरङ्गकाणाम् ।
मुनीन्द्रशिष्यैरपि वार्यमाणः
सेन्यैः क्षयं निष्करणश्चकार ॥१६॥

स कामधेनुं मुनिहोमहव्य
योग्यां सवत्सां गुणगौरवेण ।
कण्ठे गृहीत्वा जमदग्निनापि
रुद्धां मदान्धस्तरसा जहार ॥१७॥

क्रौर्येण कीर्तिव्यसनेन लक्ष्मीर्
द्वेषेण विद्या विनतिर्मदेन ।
क्षमातिकोपेन धृतिर्भयेन
प्रयाति लोभेन च सर्वमेव ॥१८॥

यातः स हृत्वा मुनिहोमधेनुं
लोभेन विक्रीतविवेकसत्त्वः ।
यशांसि लोकत्रयविश्रुतानि
चकार धिक्कारकलङ्कितानि ॥१९॥

निरुद्धाशाः सर्वे दधति भृशमुद्वेगकलनां
विवेकालोकस्य प्रभवति न लेशः क्वचिदपि ।
न मित्रस्यालोको भवति परिहारेण वदने
घने लोभे जन्तोः स्थितिमुपगते कस्य सुगतिः ॥२०॥

गतेऽथ तस्मिन्नृपतौ स्वदेशं
महामुनीनां विहितापकारे ।
रामः समभ्येत्य गजाश्वभग्नं
तपोवनं निर्मृगमालुलोके ॥२१॥

निवृत्तवेदस्मृतियज्ञविद्या
पुराणज्ञानं विरताग्निकार्यम् ।
भग्नाननोद्विग्नजनं विलोक्य
तपोवनं प्राप च शोकशङ्कुम् ॥२२॥

विज्ञाय राज्ञा तदशर्मकर्म
स कार्तवीर्येण कृतं सकोपः ।
शुश्राव तेनैव पितुः सवत्सां
बलेन नीतामपि होमधेनुम् ॥२३॥

स निःश्वसन्दुःसहकोपकम्प
लुठज्जटाभारभृतांसकूटः ।
क्षत्त्रक्षयोत्कण्ठमकुण्ठधारं
कुठारमादाय जवाज्जगाम ॥२४॥

स हैहेयीं हेममयी अवाप्य
प्रतापदीप्तामिव राजधानीम् ।
युद्धाय संनद्धभुजासहस्रम्
अस्रस्तधैर्योऽर्जुनमाजुहाव ॥२५॥

तयोः प्रवृत्ते भुवनपकम्प
दीक्षाक्षमे सङ्क्षयधाम्नि युद्धे ।
क्षोभः प्रभूताद्भुतसम्भ्रमोऽभूद्
अभूत भूताभिभवप्रगल्भः ॥२६॥

तस्याषण्ढप्रतापः कठिनमदभराकुण्ठस्य वेगान्
निक्षिप्तस्कन्धपीठे गिरिदलनसहं घोरधारं कुठारम् ।
भूभर्तुर्धेनुचौर्याचरणघनरुषा कार्तवीर्यस्य रामः
स्रस्तांसं दोःसहस्रं युधि नवनलिनीनाललावं लुलाव ॥२७॥

प्रतापमित्रे निहते सहस्र
करेऽथ तस्मिन्भुवनैकशूरे ।
रामस्य निर्यत्ननिपातितारेर्
मम प्रसारी न शशाम मन्युः ॥२८॥

द्विबाहुना बाहुसहस्रदीप्ते
हते नृशक्रे मुनिना प्रसह्य ।
स शृङ्गभङ्गः क्षितिभृत्कुलस्य
तीव्रः परं मानविनाशनोऽभूत॥२९॥

कालेन तन्मन्युघनानुतापाः
पापाय सर्वे मिलिताः क्षितीशाः ।
वैरप्रतीकारविधानसज्जा
जग्मुर्वनं भार्गवकुञ्जरस्य ॥३०॥

रामे फलेध्माहरणाय याते
शून्यं प्रविश्याथ तपोवनं ते ।
निष्कृत्तकण्ठस्रतशोणितौघ
मग्नं निर्जघ्नुर्जमदग्निमेव ॥३१॥

रामस्ततः पितृवधोद्धतशोकवह्नेः
शान्तिं न बाष्पजलबिन्दुभिरप्यवेत्य ।
आसीत्क्षणं क्षितिपजीवितजातलज्जस्
तद्रक्तसागरनिमज्जनसज्ज एव ॥३२॥

गत्वा जवेन रणयज्ञविधानदीक्षा
क्षेत्रं क्षणात्क्षितिपवंशवनोग्रवह्निः ।
कृत्वा समस्तनृपसंहृतिमेकवारं
वैरक्षयेण न मनाग्विरराम रामः ॥३३॥

स स्नात्वा रक्तपूर्णे रणसरसि लसत्कीर्तिघोतोत्तरीयः
क्रोधानृण्यं विधातुं कृतसकलजगत्क्षत्त्रवंशाग्निकार्यः ।
शार्द्धश्रद्धाविधानं व्यधितशरकुशाकीर्णभूपालमौलि
श्रेणीहेमांशुनिर्यत्तिललवकलितन्यस्ततन्मुण्डपिण्डः ॥३४॥

निक्षत्त्रां क्षत्रियारिर्जलनिधिपरिखामेखलान्तामखिन्नः
कृत्वा त्रिसप्तकृत्वः पितृवरनिधनक्रोधनः क्ष्मां क्षणेन ।
यः प्रादादेकविप्रार्पितजलचुलुकस्तोकदानातिलज्जा
मज्जन्मानाननाब्जः स्मितसितयशस्तस्य किं वर्ण्यन्तेऽन्यत॥३५॥

इति श्रीव्यासदासापराख्यक्षेमेन्द्रविरचिते दशावतारचरिते
परशुरामावतारः षष्ठः
॥६॥