अमृतानुभव - प्रकरण दहावे परी गा श्र...

अमृतानुभव हा संत ज्ञानेश्वरांचा स्व-रचित ग्रंथ असून त्यात त्यांनी उपदेशपर तत्वज्ञान सांगितले आहे.या ग्रंथाला चिद्‌विलासानंद असेही नाव आहे.

अमृतानुभव

प्रकरण दहावे

परी गा श्रीनिवृत्तिराया । हातातळीं सुखविलें तुयां ।

तरी निवांतचि मियां । भोगावें कीं तें ॥१॥

ऐका निवृत्तिराया अनुपम सुख आणुनी करतळांत ।

या पामरा दिलें जें भोगावें तें निरंतर निवांत ॥१॥

परी महेशें सूर्याहातीं । दिधली तेजाची सूती ।

तया भासा अंतर्वर्ती । जगचि केलें ॥२॥

सूर्याहातीं देवें तेजाची केवढी दिली खाण ।

परि त्या योगें जगता लाधे सहज प्रकाश परिपूर्ण ॥२॥

चंद्रासी अमृत घातलें । तें तयाचि कायि येतुलें ।

कीं सिंधु मेघा दिधलें । मेघाचि भागु ॥३॥

चंद्रांत अमृत भरलें जें देवें काय तें तया पुरतें ।

कीं मेघा जें पय दे त्याच्या साठींच काय सागर ते ॥३॥

दिवा जो उजिवडु । तो घराचाचि सुरवाडु ।

गगनीं आथी पवाडु । तो जगाचाचि कीं ॥४॥

दीपाची जी दीप्ती पडे घरांतिल जनासि उपयोगी ।

अवकाश अंबरीं जो झाला आधार तो जगालागीं ॥४॥

अगाधें हीं उचंबळती । ते चंद्रींचि ना शक्ती ।

वसंतु करी तैं होती । झाडांचे दानीं ॥५॥

येइ समुद्रा भरती ती शशिशक्तीमुळें नव्हे काय ।

फलपुष्पें तरु देती त्याला कारण वसंत ऋतु होय ॥५॥

म्हणोनि हें असंवर्य । हें दैविकेचें औदार्य ।

वांचूनि स्वातंतर्य । माझें नाहीं ॥६॥

यास्तव सदगुरुपासुनि आलें हें थेट थोर औदार्य ।

एरविं या मूढाच्या हातुनि होईल केंवि हें कार्य ॥६॥

आणि हा एवढा ऐसा । परिहारु देऊं कायसा ।

प्रभुप्रभावविन्यासा । आड ठाऊनि ॥७॥

जरि हें उघडचि कीं या ग्रंथाच्या मी अशक्त निर्माणीं ।

परिहार द्या कशाला प्रभुसामर्थासि आड येवोनी ॥७॥

आम्हीं बोलिलों जें कांहीं । तें प्रकटचि असे ठाईं ।

मा स्वयंप्रकाशा काई । प्रकाशावें बोलें ॥८॥

जें बोलिलों अम्ही तें सिद्धचि आहे न तद्विषयिं शंका ।

जो स्वप्रकाश आहे तो आहे उक्ति ही वदूंच नका ॥८॥

नाना विपायें आम्ही हन । कीजे तें पां मौन ।

तरी काय जनीं जन । दिसतें ना ॥९॥

किंवा मौन जरि अम्हीं धरिलें तरि वस्तु लोपली काय ।

प्रच्छन्न असुनि पूर्वीं मत्कथनें काय ती प्रकट होय ॥९॥

जनातें जनें देखतां । द्रष्टाचि दृश्य तत्त्वतां ।

कोण्ही न होनि आइता । सिद्धांत हा ॥१०॥

पाहे जनासि जन ज उभयहि द्रष्टेचि दृश्य मग नाहीं ।

साधाया नलगे हा आहे सिद्धांत आयता पाहीं ॥१०॥

ययापरौतें कांहीं । संविद्रहस्य नाहीं ।

आणि हें तया आधींही । असतचि असे ॥११॥

एथवरी ज कथिलें न उरे कांहीं रहस्य त्यापरतें ।

आहेचि सिद्ध मुळिंचें यावरि जें कथन फोल सर्वहि तें ॥११॥

तर्‍ही ग्रंथप्रस्तावो । न घडे हें म्हणों पावो ।

तरी सिद्धानुवाद लाहों । आवडी करूं ॥१२॥

ऐसें म्हणुं जरि न घडे ग्रंथप्रस्ताव बैसतां मौनें ।

तरि म्यां कां न करावा सांगा सिद्धानुवाद अवडीनें ॥१२॥

पढियंतें सदा तेंची । परी भोगीं नवी रुची ।

म्हणोनि हा उचितुची । अनुवादु सिद्धु ॥१३॥

प्रिय वस्तू तीच जरी तरि तीचा भोग देइ अधिक रुची ।

यास्तव उचित कथा ही आहे सिद्धानुवादविषयींची ॥१३॥

या कारणें मियां । गौप्य दाविलें बोलोनियां ।

ऐसें नाहीं आपसया । प्रकाशुचि ॥१४॥

गुह्य असें जें एथें शब्दें म्यां दाविलें असें नाहीं ।

आहे स्वयंप्रकशचि प्रकाश त्याचा पड न वदतांही ॥१४॥

आणि पूर्ण अहंता वेठलों । सैंघ आम्हीच दाटलों ।

मा लोपलों ना प्रकटलों । कोणा हो‍ऊनी ॥१५॥

आतां एकाकित्वें अहंपणें दाटलों आम्ही भारी ।

आम्हां न लोपलें कीं प्रकटहि होणें नसेचि अवधारीं ॥१५॥

आपणया आपणपें । निरूपण काय वोपे ।

मा उगेपणें हरपे । ऐसें आहे ॥१६॥

आतां निरूपणा मी कवणा अंर्पू दुजें नसे जेथें ।

अथवा मौनचि धरिलें तरि तेणें काय हानि मम होते ॥१६॥

म्हणोनि माझी वैखरी । मौनाचेंही मौन करी ।

हे पाणियावरी मकरी । रेखिली पां ॥१७॥

म्हणुनी माझी वाणी मौनाचेंही निवांत मौन धरी ।

याउपरि बोलणें जें तें उदकीं रेखिली जसी मकरी ॥१७॥

एवं दशोपनिषदें । पुढारीं न ढाळती पदें ।

देखोनि बुडी बोधें । येथेंचि दिधली ॥१८॥

एथें दशोपनिषदें थकुनि पुढें टेंकती न पाऊल ।

बोधेंहि बुडी देतां त्याचीही स्तब्ध होइ चाऊल ॥१८॥

ज्ञानेदेवो म्हणे श्रीमंत । हें अनुभवामृत ।

सेऊनि जीवन्मुक्त । हेंचि होतु ॥१९॥

श्रीज्ञानेश्वर म्हणती अनुभवपीयूष मधुर श्रीमंत ।

सेवुनि मुक्त अहंपण विसरुनि राहोत हो‍उनी अमृत ॥१९॥

मुक्ति कीर वेल्हाळ । अनुभवामृत निखळ ।

परि अमृताही उठी लाळ । अमृतें येणें ॥२०॥

अनुभवरूपामृत हे सिद्धाचें होय मोक्ष सुख खास ।

सर्वामृतवदनाही पाणि सुटे या बघूनि अमृतास ॥२०॥

निशींचा चंद्र होये । परी पुनीवे आनु आहे ।

हें कां मी म्हणो लाहें । सूर्यदिठी ॥२१॥

जरि नित्य चंद्र उगवे तच्छोभा वेगळीच पुनिवेची ।

जरि दृष्टि नित्य देखे तरि सूर्योदयिं अधीक शक्ति तिची ॥२१॥

प्रिया सावयिली होये । तैं अंगिंचें अंगीं न समाये ।

येर्‍हवीं तेथेंचि आहे । तारुण्य कीं ॥२२॥

जैसा तारुण्याचा भर आंतचि संचला वसे अंगीं ।

तो पसरे बाहिरही जेव्हां तरुण प्रियेसि आलिंगी ॥२२॥

वसंताचा आला । फळीं फुलीं आपला ।

गगनाचिया डाळा । पेलती झाडें ॥२३॥

वृक्ष अरण्यीं नित्यचि पल्लवफलपुष्पयुक्त जरि असती ।

तरि तेच वसंतागमिं जैसे फैलावुनी गगनिं जाती ॥२३॥

ययालागीं हें बोलणें । अनुभवामृतपणें ।

स्वानुभूति परिगुणें । वोगरिलें ॥२४॥

तैसीं अमृतानुभवग्रंथद्वारें मदीय हीं वचनें ।

स्वानुभवें सुरसानें भरित जणूं वाढिलींचि पक्वान्नें ॥२४॥

आणि मुक्त मुमुक्षु बद्ध । हे तंववरी योग्यताभेद ।

अनुभवामृतस्वाद । विरुद्ध जंव ॥२५॥

हा मुक्त हा मुमुक्षु बद्धचि हा दिसति तंव असे भेद ।

जोंवरि नाहिं मिळाला चाखाया अनुभवामृतस्वाद ॥२५॥

गंगावगाहना आली । पाणीयें गंगा जाली ।

कां तिमिरें भेटलीं । सूर्या जैसीं ॥२६॥

गंगास्नाना आलें जें पय तें जेंवि होइ गंगाची ।

किंवा तम भेटाया जातां सूर्यासि होइ तें रविची ॥२६॥

नाहीं परिसाची कसवटी । तंववरीच वानियाच्या गोठी ।

मग पंधरावयाच्या पाठीं । बैसावें कीं ॥२७॥

जंव न कसवटी परिसीं तोंवरि हा प्रश्न हीण कीं शुद्ध ।

परिसकसा जें टिकलें तें शुद्धचि हेम मग नुरे भेद ॥२७॥

तैसें जया अखरा । भेटती गाभारां ।

ते वोघ जैसे सागरा । आंतु आले ॥२८॥

मिळताति अक्षरें जैं स्वगर्भ जो त्या अकार वर्णासी ।

तैं अक्षरत्व होणें, मिळतां ओघत्व जेविं सिंधूसी ॥२८॥

जैशा अकारादि अक्षरा । भेटती पन्नासही मात्रा ।

तैसें या चराचरा । दुसरें नाहीं ॥२९॥

पन्नास जशा मात्रा मिळताती अक्षरा अकारादी ।

तैसें चराचरीं या दुसर्‍याला मागण्या नसे अवधी ॥२९॥

तैसी तये ईश्वरीं । अंगोळि नुरेचि दुसरी ।

किंबहुना सरोभरीं । शिवेंसींचि ॥३०॥

तैसी अंगुलि दुसरी अमृतानुभवेश्वराभिधानी या ।

न पडेचि शिवाविण या उपमा अढळे न दूसरी द्याया ॥३०॥

म्हणोनि ज्ञानदेवो म्हणे । अनुभवामृतें येणें ।

सणु भोगिजे सणें । विश्वाचेनि ॥३१॥

श्रीज्ञानदेव म्हणती विश्व सुखद अनुभवामृतें येणें ।

होवोत तुष्ट सज्जन ब्रह्मानंदीं निमग्न तत्पानें ॥३१॥

॥ प्रकरण १० वें समाप्त ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2008-01-07T20:03:47.2570000