अमृतानुभव - प्रकरण आठवे तैसें आमुचे...

अमृतानुभव हा संत ज्ञानेश्वरांचा स्व-रचित ग्रंथ असून त्यात त्यांनी उपदेशपर तत्वज्ञान सांगितले आहे.या ग्रंथाला चिद्‌विलासानंद असेही नाव आहे.

अमृतानुभव

प्रकरण आठवे

तैसें आमुचेनि नांवें । अज्ञानाचें ज्ञानही नव्हे ।

आम्हांलागीं गुरुदेवें । आम्हीचि केलों ॥१॥

अस्मद्रूप पहातां एथें अज्ञान वा नसे ज्ञान ।

आम्हां ठायीं आम्हिच गुरुरायें हीच दाविली खूण ॥१॥

परि आम्ही आम्हां आहों । तें कैसें पाहों जावों ।

तंव काय कीजे ठावो । लाजिजे ऐसा ॥२॥

द्रष्टेपणा गिळोनी ज्ञाप्ति उरे तीच आमुचें रूप ।

त्यातें पाहूं जातां बैसे लाजूनि चित्त गपचीप ॥२॥

हा ठावोवरी गुरुरायें । नादंविलो उवायें ।

जे आम्ही न समाये । आम्हांमाजीं ॥३॥

एथवरी श्रीगुरुंनीं प्रेमातिशयें अम्हांसि वागविलें ।

कीं अमुच्यामाजि अम्ही समावणेंही बहू कठिण झालें ॥३॥

अहो आत्मेपणीं न संटो । खसंवितीं न घसवटों ।

अंगीं लागलिया न फुटों । कैवल्यही ॥४॥

प्रत्यय मात्र चिदात्म्यामाजी प्रत्यय विशेष नच साहे ।

स्वज्ञाना भंग न ये कैवल्याही उणें किमपि नोहे ॥४॥

आमुची करवे गोठी । ते जालीचि नाहीं वाक्‌सृष्टी ।

आमुतें देखे दिठी । ते दिठीचि नव्हे ॥५॥

आम्हां वर्णी ऐसी वाणी झालीच नाहीं उत्पन्न ।

आम्हांतें देखाया समर्थ ऐसी जगांत दृष्टिहि न ॥५॥

आमुतें करूनि विखो । भोगूं सके पारखो ।

तैं आमुतें न देखो । आम्हीपणें ॥६॥

आम्हां विषय करूनी भोगायाला अम्हांसि शक्य नसे ।

प्रत्यय मात्र अम्ही जे ते आम्हां विषय हो‍उं वद कैसे ॥६॥

प्रगटों लपों न लाहों । येथें नाहीं नवलावो ।

परी कैसेनिही विपावो । असणियाचा ॥७॥

आम्हांसि न प्रकटणें न लोपणेंही न हें नवल कांहीं ।

आम्ही सतत असोनी असण्याची किमपि नाहिं जाणिवही ॥७॥

किंबहुना श्रीनिवृत्ती । ठेविलों असों जिया स्थिती ।

तें काय देऊं हातीं । वाचेचिया ॥८॥

काय बहुत सांगावें आम्हांसी ठेविलें जया रीतीं ।

गुरुराय निवृत्तीनें ती वदण्या वाणिच्या न ये हातीं ॥८॥

तेथ समोर होआवया । अज्ञानाचा पाडु कासया ।

को‍उतें मेलिया माया । होऊं पाहिजे ॥९॥

ऐशा स्थितींत कैसें अज्ञानाला समोर येण्याला ।

सामर्थ्य होय बालक मातृनिधनिं केंवि येइ जन्माला ॥९॥

अज्ञानाचा प्रवर्तु । नाही जया गांवाआंतु ।

तेथें ज्ञानाची तर्‍ही मातु । कोण जाणे ॥१०॥

नाहीं कधिं स्वप्नींही अज्ञानाचा प्रवेश ज्या गांवीं ॥

तेथें ज्ञानाचीही वार्ता कानीं कसी बरें यावी ॥१०॥

रात्रि म्हणोनि दिवे । पडती कीं लावावे ।

वांचोनि सूर्यासवें । सिणणें होये ॥११॥

अंधार पडे रात्रीं म्हणुनि दिवे लावणें पडे भाग ।

दिवसा लावूं जाता त्याचा नोहेचि कांहिं उपयोग ॥११॥

म्हणोन अज्ञान नाहीं । तेथेंचि गेलें ज्ञानही ।

आतां निमिषोन्मिषा दोहीं । ठेली वाट ॥१२॥

अज्ञानचि जरि नाहीं ज्ञानालाही नसे तिथें ठाव ।

उन्मेषनिमेषाची आतां अगदींच खुंटली धांव ॥१२॥

येर्‍हवीं तर्‍ही ज्ञान अज्ञानें । दोहींची अभिधानें ।

अर्थाचेनि अनानें । विप्लावलीं ॥१३॥

ज्ञानाज्ञान अशी कीं संज्ञा जरि भ्रांतिनें कुणीं दिधली ।

कल्पून अर्थभेदां नाना तीं असति साच विस्तरलीं ॥१३॥

जैसीं दंपत्यें परस्परें । तोडूनि पालटिलीं शिरें ।

पालटु नाहीं तेथें सरे । दोहींचे जिणें ॥१४॥

तोडुनि शिरें डसविलीं दंपत्याचीं परस्परांलागीं ।

तरि रूप न पालटतां प्राणाचा अंत होय उभयांगी ॥१४॥

कां पाठीं लाविला होये । तो दीपुचि वायां जाये ।

दिठी अंधारें पाहे । तैं तेचि वृथा ॥१५॥

पाठीकडेस कोणी लावी जरि दीप जाइ तो वायां ।

पाहे जी अंधारा ती दृष्टी निरुपयोगी देखाया ॥१५॥

तैसें निपटून जें नेणिजे । तें अज्ञानशब्दें बोलिजे ।

आतां सर्वही जेणें सुजे । तें अज्ञान कैसें ॥१६॥

अगदींच नेणणें जें त्या म्हणणें योग्य होय अज्ञान ।

परि हें विश्वचि जेणें भासे अज्ञान त्या म्हणे कोण ॥१६॥

ऐसें ज्ञान अज्ञाना आलें । अज्ञान ज्ञानें गेलें ।

ये दोन्हीही वांझौलें । दोन्ही जालीं ॥१७॥

अज्ञानशब्दपटलें आलें ज्ञानप्रकाशिं आवरण ।

तेणें होति निरर्थक अभिधानें ज्ञान आणि अज्ञान ॥१७॥

आणि जाणे तोचि नेणे । नेणे तोचि जाणे ।

आतां कें असणें जिणें । ज्ञानाज्ञाना ॥१८॥

जाणें असें म्हणे जो तो नेणे नेण मी असें ज्याला ।

वाटे तोचि ज्ञानी, उभयांचा लोप यापरी झाला ॥१८॥

एवं ज्ञानाज्ञानें दोन्हीं । पोटीं सूनी अहनीं ।

उदैला चिद्गगनीं । चिदादित्यु हा ॥१९॥

ज्ञानाज्ञाना दोनी ग्रासुनियां जेंवि सूर्य दिनरजनी ।

चैतन्यभानु उगवे नित्य नवा स्वप्रकाश चिद्गगनीं ॥१९॥

॥ प्रकरण ८ वें समाप्त ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2008-01-07T20:03:43.8530000